Konya’nın Ereğli ilçesinde yer alan İvriz Köy Enstitüsü, Cumhuriyet’in kırsal kalkınma ve eğitim politikalarının en önemli kurumlarından biri olarak 11 Kasım 1941 tarihinde kurulmuştur. Türkiye’de köylerdeki öğretmen açığını gidermek amacıyla açılan 21 köy enstitüsünden biri olan okul, ilk olarak Ereğli’ye bağlı Zanapa (bugünkü Halkapınar) bucağındaki tamamlanmamış bir yatılı bölge okulunda eğitime başlamış, daha sonra Ereğli ile İvriz arasındaki geniş araziye taşınarak asıl kampüsüne kavuşmuştur. Enstitü, dönemin Millî Eğitim Bakanı Hasan Âli Yücel ile İlköğretim Genel Müdürü İsmail Hakkı Tonguç’un öncülüğünde geliştirilen “iş içinde, iş için eğitim” anlayışının önemli uygulama merkezlerinden biri olmuştur.
İvriz Köy Enstitüsü yalnızca öğretmen yetiştiren bir okul değil, aynı zamanda öğrencilerin tarım, hayvancılık, yapı işleri, marangozluk, demircilik, sağlık bilgileri ve çeşitli el sanatları alanlarında uygulamalı eğitim aldığı bir üretim ve kalkınma merkeziydi. Öğrenciler dersliklerde teorik eğitim alırken, okulun tarım arazilerinde, atölyelerinde ve üretim tesislerinde çalışarak mesleki beceriler kazanıyorlardı. Böylece mezunların görev yapacakları köylerde hem öğretmen hem de toplumsal kalkınmaya öncülük edecek rehber kişiler olmaları hedeflenmişti. Enstitünün bulunduğu alanın seçilmesinde verimli tarım arazilerine, su kaynaklarına ve demiryoluna yakınlığı önemli rol oynamıştır.
Kuruluş yıllarında farklı köy enstitülerinden gelen öğrenci ve öğretmen ekipleri okul binalarının yapımına katkıda bulunmuş, zamanla kampüs genişleyerek bölgenin en önemli eğitim merkezlerinden biri hâline gelmiştir. Enstitü, faaliyet gösterdiği dönemde Konya, Niğde ve İçel’in (Mersin) bazı ilçelerinden öğrenci kabul etmiş; 1951–1952 öğretim yılı sonuna kadar 515 öğretmen ve 319 eğitmen yetiştirerek Anadolu’nun kırsal kesimlerinde görev yapacak nitelikli insan kaynağının oluşmasına katkı sağlamıştır. Ayrıca okul bünyesinde yayımlanan “İvriz” dergisi, dönemin eğitim ve kültür hayatına önemli katkılar sunmuştur.
1954 yılında Köy Enstitülerinin öğretmen okullarına dönüştürülmesiyle İvriz Köy Enstitüsü de özgün yapısını kaybetmiş, eğitim faaliyetlerini İlköğretmen Okulu olarak sürdürmüştür. Daha sonraki yıllarda öğretmen lisesi ve Anadolu Öğretmen Lisesi olarak hizmet veren kurum, günümüzde İvriz Sosyal Bilimler Lisesi adıyla eğitim faaliyetlerine devam etmektedir. Aradan geçen yıllara rağmen İvriz Köy Enstitüsü, Türkiye’de eğitim yoluyla kırsal kalkınmayı hedefleyen en önemli Cumhuriyet projelerinden biri olarak kabul edilmekte; yetiştirdiği öğretmenler, üretime dayalı eğitim modeli ve özgün kampüs yapısıyla Türk eğitim tarihindeki seçkin yerini korumaktadır.
Kaynak;
Aköz, A. (t.y.). İvriz Köy Enstitüsü. Konyapedia. Erişim adresi: Konyapedia.
Millî Eğitim Bakanlığı. (t.y.). 1941 – İvriz Sosyal Bilimler Lisesi / Tarihî 100 Lise. Ankara: MEB Ortaöğretim Genel Müdürlüğü.
İvriz Sosyal Bilimler Lisesi. (2023). Okulumuzun tarihçesi. Konya/Ereğli.
