Bu adada 23 Ocak 1913 yılında yaşanan Bab-ı Ali olayında görev sırasında şehit olan Süleyman Tevfik Bey mefdundur. Harbiye Nazırı Nazım Paşa’nın yaveri olarak ve yüzbaşı rütbesiyle görev almıştır1. İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin mevcut hükûmeti düşürmek için bastığı Bâb-ı Âlî’de, Nâzım Paşa ile birlikte şehit edilmiştir. Ölmek üzereyken ateşlediği silahıyla İttihatçı fedailerden Mustafa Necib Bey’i öldürmüştür2. Mezarını bulmak için çaba gösteren şair ve üstad Yahya Kemal Beyatlı, çabalarının karşılığında mezarını bulmuştur. Tevfik Bey, Yahya Kemal’in Paris yıllarında tanıdığı, İstanbul’a dönüşte de zaman zaman yalılarında kaldığı aziz bir arkadaşıdır. Yahya Kemali kendisinden şöyle bahseder:
“İttihat ve Terakki, Babıâli’yi bastığı gün Tevfik, orada, Meclis-i Hâss-ı Vükelâ kapısının önünde tabancayla öldürüldü, düştü, naaşı ve mezarı uzun bir müddet bir sır kaldı3.”
Yahya Kemal, yine Paris’ten tanıdığı Ömer Naci’den “Tevfik’in naaşını hükümetten istemek için muavenetini istemiş fakat “Bu aralık doğru değildir, hükümet bu kaza yüzünden fazla sızıltı vermek istemiyor” cevabını almıştır. Sonraki günlerde bir şekilde bu vaadi alan Yahya Kemal’e, o gün yanlarında bulunan Silâhçı Tahsin, Tevfik’in Süleymaniye haziresine gömüldüğü yalanını söylemiş, fakat şairin, aldatıldığını anlaması uzun sürmemiştir. Tevfik’in öldüğü haberini “iki satırlık gazete haberinden” bilen, naaşının nerede olduğu konusunda hiçbir fikri olmayan, hatta bir gün kapıdan içeriye girivereceği ümidini taşıyan ailesine üzülen, “hükümetin sağır bir duvar gibi duruşuna” sinirlenen ve bu cenazeyi bulmaya ahdedip her gün yeni bir çareye başvuran Yahya Kemal’in aklına,sonunda, Tevfik’in Mekteb-i Harbiye’den arkadaşları Cafer Tayyar Bey’le kardeşi İsmail Hakkı Bey gelir. İsmail Hakkı Bey, o günlerde Selimiye Kışlası komutanıdır. Yahya Kemal’in yardım ricasını “Tevfik’in mezarı nerededir bilmiyorum, hükûmet bu hususta kat’î bir sükût iltizam ediyor. Bu fena günlerde kurcalamasanız iyi olur” türünden bir cevap alıp “Bizi ölüm karşısında bile insanlıktan şüphe ettiriyorsunuz, lâkin Tevfik’in sizin gibi dostlarından başka Loti ve Claude Farer gibi ecnebi dostları vardır. Bu büyük insanlar Türkleri bugünlerde bütün cihana karşı müdafaa ediyorlar, yarın da İstanbul’a gelecekler. Onlar sizin gibi değil, vefakâr dostlardır; Tevfik’in mezarını ararlar, bu tarzda ketmedildiğini haber alırlar, hepimiz hakkında çok çirkin bir fikir edinirler.” deyince, muhatabını ikna eder. Kabir, Karacaahmet’tedir. Yahya Kemal, aileye derhal haber verir. Biraz müteselli olunmuştur fakat “elemli şüphelere alışan kalpler kolay kolay” kurtulamamakta, yine şüphe etmektedirler. Gösterilen kabrin Tevfik Bey’e ait olup olmadığı belli değildir. “Bir taraftan kanuna, bir taraftan da o zamanki idarenin tazyikine karşı çok cür’etkârâne olan bu hareketi göze” alıp kabri açtırırlar. Vücudu siyah bir tunca benzeyen Tevfik Bey’i Yahya Kemal değil, fakat kardeşi Şevket tanır4.
Aynı kabir içinde 1950 yılında vefat eden Şevket Bey Kıbrıslı’nın da kabri vardır.
Mezar taşının kitabe transkripsiyonu, Muhammet Erdi Gökyar tarafından yapılmıştır.
Kıbrıslızade Süleyman Tevfik Bey’in Mezar Taşı
Hüve’l-Bâkî
Bâb-ı Âlî vakâsında
vazifesi başında
şehid olan Kıbrıslı-
zade Süleyman Tevfik Bey
bin Mustafa Sadreddin Paşa
Burada medfundur.
Târih-i velâdetî: (H.) 1296, (M.) 1879.
Târih-i vefâtı: (H.) 1321, (M.) 1913
Mersin (İçel) Mutasarrıfı Mehmed Halis Paşa’nın kitabe transkripsiyonu, Muhammet Erdi Gökyar tarafından yapılmıştır.
Hüve’l-Bâkî
Cennet-mekan Sultan
Abdülmecid Han-ı Gazi
hazretlerinin kurenasından
İçel Mutasarrıf-ı sabıkı
Rumeli Beylerbeyi ashabından
Mehmed Halis Paşa’nın
ruhiyçün rızaenlillahi
el-Fatiha.
- CEVDET KÜÇÜK, “BÂBIÂLİ BASKINI”, TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/babiali-baskini ↩︎
- Korkmaz, E., & Negiş, D. (2026). Eski elit yeni devlete karşı: Kıbrıslızade ailesinin düşüşü ve İttihat ve Terakki Komitesi ile mücadeleleri. Orta Doğu Çalışmaları , 62 (2), 309–326. https://doi.org/10.1080/00263206.2025.2587179 ↩︎
- Yahya Kemal, “Kıbrıslızade Tevfik”, Mektuplar-Makaleler, s. 103. ↩︎
- Samsakçı, Mehmet. “ ‘Ne Müsâvâtı Ne Hürriyeti Ver’ Yahya Kemal ve İktidar.” Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, Cilt: 57, Sayı: 57, 2017, s. 213-236. 10.26561/iutded.369192 ↩︎
Kara Kullukçu Mustafa Beşe Mezar Taşının kitabe transkripsiyonu, Sayın Mustafa Üzel tarafından yapılmıştır.
(Remiz)
13.Bölük
Harputlu merhûm
Kara kullukcu Mustafa
Beşe rûhuna Fâtiha
Sene 1178
