Birinci Ulusal Mimarlık Akımı

1. Ulusal Mimarlık Akımı Eserleri

Vedat Tek'in kendisi için tasarladığı evi, Valikonağı Caddesi, Nişantaşı, İstanbul
Türkiye'de mimarlık
Maslak kerembarut.jpg

Birinci ulusal mimarlık akımı veya "neoklasik Türk üslûbu" veya "millî mimarî rönesansı" ağırlıklı olarak 1908 ile 1930 yılları arasında yaygın olan mimarî üslûptur. Her ne kadar Osmanlı İmparatorluğu döneminde başlamış bir üslûp olsa da esas etkisini cumhuriyet döneminde göstermiştir.

Mimar Kemaleddin ile Vedat Tek'in öncülüğünü yaptığı ve önceleri "neoklasik Türk üslûbu" ya da "millî mimarî rönesansı" olarak adlandırılan, ama sonraları "birinci ulusal mimarlık akımı" adı verilen bu mimarî üslûp, mimarîde yerel, Türk bir tarz oluşturmayı hedeflemiştir. Bunu yaparken klasik Osmanlı yapılarında yer alan mimarî öğeler ve süslemeler sıklıkla kullanılmıştır. Bu akımın etkisi büyük ölçüde kamu binaları ile sınırlı kalmıştır.[1] Bu akıma "Osmanlı canlandırmacılığı" veya "yeni Osmanlıcılık" isimleri de verilmiştir.[2][3]

Birinci ulusal mimarlık akımının en önemli temsilcileri başta Mimar Kemaleddin ve Vedat Tek olmak üzere Arif Hikmet Koyunoğlu[4] ile İtalyan asıllı bir mimar olan Giulio Mongeri'dir. Bu akıma aît en önemli mimarî örnekler arasında Mimar Kemaleddin’in İstanbul’da inşâ edilen Kemer Hatun Camisi, Lâleli'de Tayyare Apartmanları (bugünkü Merit Antik Oteli) ve Ankara’daki Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları Genel Müdürlük Binâsı anılabilir. Mimar Kemaleddin Bey tarafından tasarlanan ve 1926 ile 1927 yıllarından inşa edilen II. Vakıf Apartmanı, birinci ulusal mimarlık döneminin önemli eserlerindendir. Yapı hâlen Devlet Tiyatroları’na hizmet vermektedir.[5] Vedat Tek'in en önemli eserleri arasında ise İstanbul Sirkeci'de yer alan Büyük Postane ve Haydarpaşa Vapur İskelesi yer alır. Arif Hikmet Koyunoğlu’nun önemli tasarımları arasında Ankara’da inşa edilmiş Devlet Resim ve Heykel Müzesi (1927-1930) ve Ankara Etnografya Müzesi (1925-1928) yer almaktadır. Giulio Mongeri’nin birinci ulusal mimarlık akımı örnekleri arasında sayılan Ankara Ulus’ta yer alan Ziraat Bankası Genel Müdürlüğü Binası (1926) ile Osmanlı Bankası (1926) ve Türkiye İş Bankası (1928) binaları yer almaktadır.[1] Ayrıca Beşiktaş İskelesi ve Kuzguncuk İskelesi’nin mimarı olan Ali Talat Bey de dönemin önemli temsilcilerindendir.

Bu akıma yönelik en yaygın eleştirilerin başında teknolojiye ayak uyduramaması; seçmeci ve biçimsel bir akım olması gösterilir.

  1. ^ a b "Kimlik Arayışı: I. Ulusal Mimarlık Akımı". MimarlikMuzesi.org. 2 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2011. 
  2. ^ "Modernizm ve Ulusun İnşası, Sibel Bozdoğan, 2003". Arkitera.com. 7 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Kasım 2010. 
  3. ^ "Mimarlık ve Kimlik Temrinleri- I: Türkiye'de Modern Yapı Kültürünün Bir Profili, Doç. Dr. Aydan Balamir, ODTÜ Mimarlık Bölümü". Mimarlık Dergisi, Mimarlar Odası Genel Merkezi. 19 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2011. 
  4. ^ Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Bir Mimar Arif Hikmet Koyunoğlu. Radikal Gazetesi, Kitap Eki. 24 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ocak 2015. 
  5. ^ "Cumhuriyet döneminin en güzel 10 binası, 24 Ekim 2008". Hürriyet Gazetesi. 22 Aralık 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2011. 
Vikipedi sayfasından oku - Düzenle
Alman Arkeoloji Enstitüsü
Konut
Bağlarbaşı Elektrik Fabrikası
Fabrika
Eski İlkokul, Işıklı
Okul
Acıpayam Cumhuriyet İlkokulu
Okul
Muğla Hoca Mustafa Efendi İl Halk Kütüphanesi
Tarihi Kütüphane
Menteşe Belediyesi Ek Bina
Konut – Kale, Konya Sokak, 29
Konut
Eski Vali Konağı, Balıkesir
Konut, Yalı, Köşk, Konak
Ödemiş Öğretmenevi Binası
Okul
Ödemiş Yıldız Kent Arşivi ve Müzesi
Müze, Otel
İkinci Vakıf Han
Pasaj-İşhanı
Camcıbaşı Han
Pasaj-İşhanı
Beşinci Vakıf Han
Okul
Eski Şehir Oteli, Konak
Otel
Sefiha Apartmanı
Apartman
Milas Ortaokulu
Okul
Gazi Mustafa Kemal İlkokulu, Karaman
Okul
Belvü Palas
Belvü Palas
Apartman, Otel
Anadolu Han
Pasaj-İşhanı
Alev Han
Apartman
Kapalı Çarşı, Bergama
Pasaj-İşhanı
Eski Gazi İlkokulu, Balıkesir
Okul
Tire Hükümet Konağı
Tire Hükümet Konağı
Kamusal Yapı
Vardar Palas
Apartman
Aksaray İl Halk Kütüphanesi
Kütüphane
Ömer Muharrem Şefkatiye Çeşmesi
Ömer Muharrem Şefkatiye Çeşmesi
Çeşme
Ankara Palas, Nazilli
Müze, Otel
Aydın Cumhuriyet Mektebi
Aydın Cumhuriyet Mektebi Binası
Okul
Bandırma Hükûmet Konağı
Kamusal Yapı
İttihat ve Terakki Cemiyeti Binası, Edirne
Kamusal Yapı
Uğurlu Han
Pasaj-İşhanı
Zeynep Sultan Medresesi
Medrese
Mecidiye Camii
Tarihi Cami
Reşadiye Camii
Tarihi Cami
Ağa Hamamı Apartmanı
Apartman
Neyir Işıl Apartmanı
Apartman
Milli Emlâk Dükkanları, Akaretler
Dükkân
Göztepe İlkokulu
Okul
İzmir İş Bankası
İş Bankası Binası, Konak
Banka
Çocuk Esirgeme Kurumu Merkez Binası
Kamusal Yapı
Karacabey Hükümet Konağı
Kamusal Yapı
Eski Hükümet Konağı, Bilecik
Kamusal Yapı
Sakarya Apartmanı, Altındağ
Apartman
Mermercizade İşhanı
Mermercizade İşhanı
Pasaj-İşhanı
Gazi İlkokulu, Çal
Okul
Tarihi PTT Binası, Sinop
Postane
Eski Belediye Binası, Kastamonu
Kamusal Yapı
Kilis Hükûmet Konağı
Kamusal Yapı
Orhangazi İlkokulu
Okul
Gazipaşa İlkokulu, Kastamonu
Okul