Çanakkale Savaşı

Çanakkale Deniz ve Kara Savaşları için ayrılmış alt türdür. Savaş dönemindeki sivil-askeri yapılar, binalar, anıtlar, şehitlikler, savaş alanları, coğrafi işaretleri kapsar.

Çanakkale Savaşı
I. Dünya Savaşı Osmanlı Cephesi
G.C. 18 March 1915 Gallipoli Campaign Article.jpg
Saat yönünde: Anafartalar Cephesi'nde Mustafa Kemal ve silah arkadaşları; Gelibolu'ya çıkarma yapan Anzaklar; Gelibolu sırtlarındaki Anzak askerleri; Osmanlı askerlerinin bulunduğu bir siper ve Çanakkale Boğazı'ndan çekilen İtilaf Devletleri'ne ait savaş gemisi
TarihDeniz: 19 Şubat 1915 – 18 Mart 1915
Kara: 25 Nisan 1915 – 9 Ocak 1916
Bölge
Sonuç

Kesin Osmanlı zaferi

Taraflar

Birleşik Krallık Britanya İmparatorluğu

Fransa Fransa
Osmanlı İmparatorluğu Osmanlı İmparatorluğu
Alman İmparatorluğu Alman İmparatorluğu
Avusturya-Macaristan İmparatorluğu Avusturya-Macaristan İmparatorluğu
Komutanlar ve liderler
Birleşik Krallık Horatio Herbert Kitchener
Birleşik Krallık Ian Hamilton
Birleşik Krallık John de Robeck
Birleşik Krallık Aylmer Hunter-Weston
Birleşik Krallık William Birdwood
Birleşik Krallık Alexander Godley
Fransa Henri Gouraud
Fransa Maurice Bailloud
Osmanlı İmparatorluğu Enver Paşa
Alman İmparatorluğu Otto Liman von Sanders
Osmanlı İmparatorluğu Cevat Paşa
Osmanlı İmparatorluğu Mehmet Esat Paşa
Alman İmparatorluğu Erich Weber
Osmanlı İmparatorluğu Kaçı Vehip Paşa
Osmanlı İmparatorluğu Fevzi Paşa
Osmanlı İmparatorluğu Çolak Faik Paşa
Osmanlı İmparatorluğu Mustafa Kemal Bey
Osmanlı İmparatorluğu Yakup Şevki Bey
Osmanlı İmparatorluğu Cafer Tayyar Bey
Osmanlı İmparatorluğu Ahmet Fevzi Bey
Osmanlı İmparatorluğu Halil Sami Bey
Osmanlı İmparatorluğu Kâzım Karabekir Bey
Osmanlı İmparatorluğu Selahattin Adil Bey
Çatışan birlikler
Birleşik Krallık MEF
Fransa Doğu Seferi Kuvvetleri
Osmanlı İmparatorluğu 5. Ordu
Güçler
Birleşik Krallık Britanya İmparatorluğu:
489,000[1]
Fransa Fransa: 79,000[1]
[2][3][4]
Osmanlı İmparatorluğu Osmanlı İmparatorluğu:
315,500[1][not 1]
Kayıplar
45.000-50.000 ölü bütün İtilaf Devletleri[2]
Birleşik Krallık: 205.000 zayiat[1]
Fransa: 47.000 zayiat[1]
Toplam zayiat İtilaf Devletleri: 252.000[1]
56.000 muharebede ölen[1]
21.000 hastanede ölen[1]
Toplam ölü: 77.000[1][5]
97.000 yaralı[1]
11.000 kayıp[1]
64.000 savaş dışı veya hasta[1][not 2][5][not 3]
Toplam zayiat: 250.000[1][5][6][7][8][not 4]

Çanakkale Savaşı veya Çanakkale Muharebeleri, I. Dünya Savaşı sırasında 1915–1916 yılları arasında Gelibolu Yarımadası'nda Osmanlı İmparatorluğu ile İtilaf Devletleri arasında yapılan deniz ve kara muharebeleridir.[9] İtilaf Devletleri; Osmanlı İmparatorluğu'nun başkenti İstanbul'u alarak İstanbul ve Çanakkale boğazlarının kontrolünü ele geçirmek, Rusya ile güvenli bir erzak tedarik ve askeri ikmal yolu açmak, başkent İstanbul'u zapt etmek suretiyle Almanya'nın müttefiklerinden birini savaş dışı bırakarak İttifak Devletleri'ni zayıflatma amaçları ile ilk hedef olarak Çanakkale Boğazı'nı seçmişlerdir. Ancak saldırıları başarısız olmuş ve geri çekilmek zorunda kalmışlardır. Kara ve deniz savaşı sonucunda iki taraf da çok ağır kayıplar vermiştir.

Osmanlı İmparatorluğu, Almanya'nın Rusya'ya savaş ilan ettiği 1 Ağustos 1914'ün hemen ertesi günü, Almanya ile bir ittifak antlaşması imzalamıştır. Bu antlaşma, imparatorluğun kesin olarak Almanya'nın ana gücünü oluşturduğu İttifak Devletleri safında fiilen savaşa gireceği anlamına gelmektedir. Enver Paşa, fiilen savaşa girmeyi, seferberliğin tamamlanmamış olması ve Çanakkale Boğazı savunmasının tamamlanmaması gibi gerekçelerle ertelemeye çalışmıştır. Ancak Almanya, bir an önce savaşa fiilen girilmesi için baskılarını sürdürmüştür. Bu baskılar, Akdeniz'de Britanya donanması önünden çekilen Goeben ve Breslau savaş gemilerinin İstanbul'a gelmesiyle bir oldubittiye getirilmişti. Daha sonra Osmanlı Donanması'na bağlı bir grup gemiyle Karadeniz'e açılan bu gemiler 27 Ekim 1914 tarihinde Rus limanlarını bombalayınca Rusya, Osmanlı İmparatorluğu'na savaş ilan etmiştir.

Birleşik Krallık Savaş Konseyi sekreteri Albay Hankey Winston Churchill'in de desteğiyle, 1914 yılı Eylül ayında Çanakkale Boğazı'nın donanmayla geçilerek İstanbul'un işgalini öngören bir planı savaş konseyine sunmuştur.[10] Plan, çeşitli evrelerden geçerek uygulamaya kondu ve Birleşik Krallık ve Fransa gemilerinden oluşan bir donanmanın Boğaz'a geniş çaplı saldırıları 1915 Şubat ayında başlatıldı. Özellikle 19 Şubat 1915 ve 25 Şubat 1915 bombardımanları sonucu Müstahkem Mevki Komutanı Cevat Çobanlı giriş tabyalarının geri hatta çekilmesi emrini uygulatmıştır. En güçlü saldırı ise 18 Mart 1915 günü uygulamaya konuldu. Ancak Birleşik Donanma ağır kayıplara uğradı ve deniz harekâtından vazgeçmek zorunda kalındı.

Deniz harekâtıyla İstanbul'a ulaşılamayacağı anlaşılınca bir kara harekâtıyla Çanakkale Boğazı'ndaki Osmanlı sahil topçu bataryalarını ele geçirmek planı gündeme getirilmiştir. Bu plan çerçevesinde hazırlanan Britanya ve Fransa kuvvetleri 25 Nisan 1915 şafağında Gelibolu Yarımadası'nın güneyinde beş noktada karaya çıkarılmıştır. Britanya ve Fransa çıkarma kuvvetleri her ne kadar Seddülbahir ve Arıburnu sahillerinde köprübaşları oluşturmayı başardılarsa da Osmanlı kuvvetlerinin inatçı savunmaları ve zaman zaman giriştikleri karşı taarruzlar sonucunda Gelibolu Yarımadası'nı işgalde başarılı olamadılar. Bunun üzerine sahildeki kuvvetler takviye edilmek için Arıburnu'nun kuzeyinde Suvla Koyu'na 6 Ağustos 1915 tarihinde yeni kuvvetlerle bir üçüncü çıkarma yapılmıştır. Ancak 9 Ağustos'ta Kurmay Albay Mustafa Kemal'in Birinci Anafartalar Muharebesi olarak bilinen karşı taarruzunda İngiliz Komutanlığı ihtiyat tümenini ateş hattına sürerek sahilde tutunmayı ancak başarabilmiştir. Mustafa Kemal ertesi gün KocaçimentepeConk Bayırı hattında yeni bir karşı taarruz gerçekleştirmişti, bu hattaki Anzak birliklerini de geri atmıştır. Britanya ve Anzak kuvvetlerinin İkinci Anafartalar Muharebesi olarak bilinen genel taarruzları ise Osmanlı savunmasını aşamamıştır. Tüm bu gelişmelerin sonrasında İngiliz, Anzak ve Fransız kuvvetleri Gelibolu Yarımadasını 1915 yılı Aralık ayı içinde tahliye etmiştir.

  1. ^ a b c d e f g h i j k l m Edward J. Erickson, Ordered to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Westport, CT: Greenwood Publishing, ISBN 0-313-31516-7, sayfa 94-95
  2. ^ a b [1] 11 Mart 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. gallipoli-1915.org; Zayiat bölümü
  3. ^ [2] 13 Mart 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ANZAC Day 2010 - The Gallipoli Campaign; Australian Department of Veterans' Affairs (İngilizce)
  4. ^ [3] 14 Mayıs 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Maurice Larcher: La guerre turque dans la guerre Mondiale, (1926), Kitap sayfa 236 (Pdf sayfa 156)
  5. ^ a b c "duryolcu.com; Ozan Bodur: Çanakkale'de kaç şehit verdik?". 14 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Mayıs 2020. 
  6. ^ [4] Dr. İsmet Görgülü:ÇANAKKALE ZAFERİ VE ATATÜRK; Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi Cilt: 4 Sayı: 16 Yayın Tarihi: 1995; Sayfa 492 (Pdf sayfa 2)
  7. ^ [5] 2 Eylül 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. canakkale1915.com; Önder Yılmaz: ÇANAKKALE SAVAŞINDA 57000 ASKERİMİZ ŞEHİT DÜŞTÜ
  8. ^ [6] 14 Mayıs 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Travers, Gallipoli 2004, S. 311; Pope/Wheal: Dictionary 2003, S. 184; (Pdf sayfa 156)
  9. ^ Çanakkale Savaşları hakkında bilgi[ölü/kırık bağlantı]
  10. ^ 100’ÜNCÜ YILINDA ÇANAKKALE ZAFERİ SEMPOZYUMU


Kaynak hatası: <ref> "not" adında grup ana etiketi bulunuyor, ancak <references group="not"/> etiketinin karşılığı bulunamadı. (Bkz: Kaynak gösterme)

Vikipedi sayfasından oku - Düzenle
Büyük Anafarta Şehitliği
Anıt Mezar, Şehitlik
Yarbay Halit Bey ve Yarbay Ziya Bey Şehitliği
Anıt Mezar, Şehitlik
Anzak Koyu Kitabesi
Yazıt
Karayörük Deresi Şehitliği
Anıt Mezar, Şehitlik
Çataldere Şehitliği
Anıt Mezar, Şehitlik
Yüzbaşı Mehmet Şehitliği
Anıt Mezar, Şehitlik
Mehmet Çavuş Anıtı
Anıt ve Heykel
Conkbayırı Mehmetçik Kitabeleri
Yazıt
Çamtekke Şehitliği
Anıt Mezar, Şehitlik
Yusufçuktepe Kitabeleri
Yazıt
Büyük Kemikli Kitabesi
Yazıt
Şahindere Şehitliği
Anıt Mezar, Şehitlik
Son Ok Anıtı
Anıt Mezar
Yarbay (Kaymakam) Hasan Bey Şehitliği
Anıt Mezar, Şehitlik
Havuzlar Şehitliği ve Anıtı
Anıt Mezar, Anıt ve Heykel, Şehitlik
Gelibolu Savaş Müzesi
Müze
1915 Seddülbahir Ahmet Uslu, Savaş Materyalleri Müzesi
Müze
Midilli Zırhlısı Batığı
Batık, Kalıntı
Mesudiye Tabyası
Tabya
Barbaros Hayrettin Zırhlısı Batığı
Batık, Kalıntı
Seddülbahir Kalesi Tabyası
Tabya
Yarhisar Batığı
Batık, Kalıntı
Nara Tabyası
Tabya
Halep Vapuru
Batık, Kalıntı
HMAS AE2 Batığı
Batık, Kalıntı
Paris 2 Batığı
Batık, Kalıntı
HMS Ben my Chree Batığı
Batık, Kalıntı
Mustafa Ertuğrul Aker Anıtı
Anıt ve Heykel
HMS Majestic Batığı
Batık, Kalıntı
Nuri Yamut Anıtı, Sığındere
Anıt ve Heykel, Müze
Tarihe Saygı Anıtı
Anıt ve Heykel
çanakkale1
Nusret Mayın Gemisi Replika, Çanakkale
Müze
Nusret Mayın Gemisi
Nusret Mayın Gemisi
Müze
HMS Bouvet Batığı
Batık, Kalıntı
Mesudiye Zırhlısı Batığı
Batık, Kalıntı
HMS Goliath Batığı
Batık, Kalıntı
HMS Triumph Batığı
Batık, Kalıntı
HMS Ocean Batığı
Batık, Kalıntı
HMS Irresistible Batığı
Batık, Kalıntı
Karanlık Liman
Kırmızı Sırt
Arıburnu Cephesi
Arıburnu Yarları
Anzak Koyu Tören Alanı
Korku Deresi
Damakcılbayırı Yazıtı
Anıt ve Heykel
Yalova Zabitan Şehitliği
Anıt Mezar, Şehitlik
Şehit Madam Erika Mezarı
Hazire-Mezarlık
İlk Şehitler Anıtı
Anıt ve Heykel
Bomba Sırtı
Kesikdere Şehitliği
Anıt Mezar, Şehitlik