Şanlıurfa’nın Suruç ilçesi sınırlarında yer alan han, 13. yüzyılda inşa edilmiştir ancak kitabesi ve vakfiyesi bulunmamaktadır. Kurucusu ve sanatçısı bilinmeyen yapı, günümüzde oldukça harap durumdaydi. Yapının güney cephesi hariç büyük bir kısmı yok olmuş, taşları çevredeki köy evlerinde devşirme malzeme olarak kullanılmıştır. Kareye yakın dikdörtgen planlı han, iki ana bölümden oluşmaktadır. Kuzey-güney doğrultusunda şekillenen avlusunda dikdörtgen planlı mekan izleri görülmektedir. Sivri ve çapraz tonozlarla örtü sistemi kurulmuş, avlunun batı kanadı büyük ölçüde yıkılmıştır. Avlunun güneyinde iki sıra onar birimden oluştuğu düşünülen kapalı bir bölüm bulunmaktadır. Yapıda, işlevleri tam net olmayan kemerli geçişler ve dükkân olarak kullanıldığı düşünülen mekanlar mevcuttur. Moloz taş dolgu üzerine kesme taş kaplama kullanılan hanın payelerinde aslan başı kabartmaları yer almaktadır. Yapı, mimari özellikleri ve planı ile 12-13. yüzyıl Suriye hanlarıyla benzerlik göstermekte ve Anadolu Selçuklu mimarisi olarak değerlendirilmektedir.1

Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın ardından Büyükşehir Belediyesi’nin restorasyon çalışmaları ile destek verdiği Çarmelik Kervansarayı, görkemli görüntüsü ile adeta büyülüyor. Evliya Çelebi’nin de ‘Seyahatname’sinde bahsettiği tarihi Çarmelik Kervansarayı için yaşanan gelişmeler köy halkını da umutlandırırken, köylüler kervansarayı görmek için çok sayıda ziyaretçinin bölgeye geldiğini söyledi.2

Çarmelik Kervansarayı, Güneydoğu Anadolu’daki Şanlıurfa yakınlarında, Urfa’nın yaklaşık 40 km batısında yer alan ve 17. yüzyılın başlarında (yaklaşık 1620) inşa edildiği düşünülen önemli bir Osmanlı kervansarayıdır. Büyük olasılıkla Dilâver Paşa tarafından yaptırılmış olup, Aleppo–Musul–İsfahan ve Aleppo–Diyarbakır–Erzurum–Tebriz gibi önemli ticaret yolları üzerinde konaklama ve ticaret amaçlı kullanılmıştır. Yapı, geniş avlusu ve büyük kuzey-güney bölümlü planıyla döneminin gelişmiş kervansaray mimarisini yansıtır. 17. yüzyılda hem seyyahların kayıtlarında iyi durumda olduğu belirtilmiş hem de 19. yüzyıla kadar kervanlar tarafından kullanılmaya devam etmiştir.3

Ayrıca, hanın 360 derece görünümünü mekan360 platformunda görebilirsiniz.4

  1. “Çermelik Köyü Hanı,” Anadolu Selçuklu Mimarisi, erişim 26 Mayıs 2026, https://anadoluselcuklumimarisi.com/mob/veri-tabani/carmelik-koyu-hani. ↩︎
  2. “Çarmelik Kervansarayı Cazibe Merkezi Oluyor,” Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi, erişim 26 Mayıs 2026, https://www.sanliurfa.bel.tr/icerik/4198/21/carmelik-kervansarayi-cazibe-merkezi-oluyor. ↩︎
  3. Robin Wimmel, Architektur Osmanischer Karawanseraien: Stationen des Fernverkehrs im Osmanischen Reich, vol. 2 (PhD diss., Technische Universität Berlin, 2016), 33, https://doi.org/10.14279/depositonce-5468. ↩︎
  4. “Çarmelik Kervansarayı (Büyükhan Köyü Hanı),” Mekan360, erişim 26 Mayıs 2026, https://mekan360.com/sanaltur_carmelik-kervansarayi-buyukhan-koyu-hani_3213.html. ↩︎