Şah-ı Zinde kompleksindeki türbelerden en eski olanıdır. Hz. Muhammed (s.a.v.)’in amcaoğlu olan Kusem (-676) cihat amacıyla gittiği Semerkantta şehit olmuş ve buraya defnedilmiştir.

Ziyarethâne, çilehâne, minare, mescit ve türbe binaları Karahanlılar döneminde 11. yüzyılda yapılmıştır. Geri kalan yapılar, Timurlu çağında 14. yüzyılın ortalarında inşa edilmişlerdir. Ziyarethânenin mescide açılan
kapısı 14. yüzyıl Türkistan ağaç oymacılığının güzel bir örneğidir. Külliye içinde Kasım b. Abbas Türbesi’ne girmek için iç mekânı 1330’lu yıllarda çinilerle süslenen 5.70X5.76 m ölçülerindeki ziyarethâneden geçmek gerekir. Ziyarethâneden geçilerek girilen 3.60 x 3.75 m ölçülerindeki kare planlı Kasım b. Abbas Türbesi, sekiz dilimli kaburgalı bir kubbe tonoz ile örtülmüştür. Kübik gövdenin üzerindeki bu kubbeye, dört köşedeki içi mukarnas dolgulu tromplarla geçilmiştir. 1334-35 yıllarında türbe içinde önemli ölçüde onarım ve yenilemeler yapılmış, iç mekân planı da bu sırada şekillenmiş olmalıdır. Yapının türbe ve ziyarethâne üst örtüsü bu dönemde yenilerek, çini mozaikle kaplanmıştır. Kasım b. Abbas türbesindeki beş kademeli çini kaplama sanduka 1335 yılında yapıların onarılması sırasında yapılarak yerine yerleştirilmiştir. Sanduka kitabesinde Kasım b. Abbas’ın 678/679 yılında öldüğü yazılıdır. Türbe içindeki çini süsleme de yine 1330’lu
yıllara aittir.

Seyfi Başkan, “Semerkand Şah-ı Zinde Yapıları” Vakıflar Dergisi, sayı 37, Ankara Haziran 2012, sayfa 145

✶ Medya

✶ İlişkili Yerler