Kiğı ilçe merkezinin Eski Ermeni Mahallesi denilen kuzey tarafındadır. Günümüze ulaşan tarihi eserler içinde en eskisidir. Vakfiye kayıtlarında ismi Cami-i Kebir olarak geçmektedir. Kapısı üzerindeki üç satırlık kitabede yapım tarihinin M. 1402 yılı olduğu yazılıdır. Caminin Akkoyunlu Fahrettin Kutluk Bey’in oğlu Bayındır Han evladından İbrahim Bey’in oğlu Pir Ali Bey tarafından Hicri 700 tarihinde inşa ettirildiği de söylenmektedir.

Ayrı bir kayıtta ise, bilahare yıkılan minarenin, Hacı Hasan tarafından tamir ettirildiği ve Pir Ali Bey oğlu Pilten Bey tarafından da caminin onarıldığı yazılmaktadır. Bu tarihler Akkoyunlular devrine isabet eder. Ayrıca önceleri cami haziresinde olup sonradan minarede kullanılan 503 tarihli Pir Ali Bey’e ait mezar taşından hareketle caminin bu tarihlerde yapıldığı da söylenebilir. Mezar taşının kitabesinde “Min evladı Bayındır Han… merhum mağfur Pir Ali Bey … fi şehrü’l zilhicce 503” yazısı bulunmaktadır.

Cami tek minareli ve tek şerefelidir. Ana girişi kuzeyde olup kemerli bir giriş kapısı vardır. Yapım kitabesinin yanında bir de iki satırlık onarım kitabesi vardır. Ayrıca doğu cephesinde bir giriş daha bulunmaktadır. Üç kemerli olan son cemaat kısmında iki tane sanduka tipi mezar vardır. Birinin 300 senelik olduğu ve Şeyh Hacı Yusuf efendi’ye ait olduğu söylenmektedir. Avlusunda Kiğı eşrafından Hacı Mehmet Efendi’nin (Zermek Şehzadelerinden) kabri bulunmaktadır. Yanındaki kırık mezar taşında ise Arapça 1313 H. rakamı okunmaktadır. Mihrabında yeşil fon üzerine üç kırmızı lalenin kazındığı bir süsleme vardır. Çatısı kırma çatı şeklinde olup sac malzeme ile kaplıdır. Duvarları, köşelerde düzgün kesme taş, diğer kısımlar moloz taştır. Horasan harcı kullanılmıştır. Duvar, kapı vb. köşelerinde değişik renk ve boyutta taşlar kullanılmıştır.

Pencerelerinin üst kısımları at nalı biçimindedir. Kuzeybatı köşesindeki minaresi kesme taştan olup üst bölümü konik (basık) tir. İç tavanı ahşaptır. Kapısı son cemaat yerinde ve minare kaidesi üzerindedir. 1734, 1768, 1794 ve 1924 yıllarında yapılan onarımlar nedeniyle minaresi dışında tarihi özelliklerini kaybetmekte olduğu görülmektedir. Batısındaki tarihi mezarlıkta üzerlerinde Osmanlıca yazılar bulunan on iki dilimli, sarık formlu ve sal taşı şeklinde mezar taşları dağınık bir şekilde yer almaktadır.

Bingöl Kültür Envanteri