İskender Paşa Camii veya İskenderiyye Camii, İskender Paşa’nın oğlu Mustafa Bey tarafından 1517 yılında tamamlanan bir yapıdır. Mustafa Bey, Rumeli beylerbeyi ve Sultan II. Bayezid’in veziri olan İskender Paşa’nın oğludur.

Mustafa Bey 1482 yılında Vesela Straža’da doğmuştur. 1501/1502 Dalmaçya seferlerine ve 1514 Çaldıran seferine katılmış, 1514–1526 yılları arasında Suriye ve diğer doğu sancaklarında görev yapmış, 1526 yılında öldürülmüştür. Bosna’dan ayrıldığı için cami onun ayrılışından sonra tamamlanmıştır. Trablus valisi olduğu sırada 1517 yılında caminin ihtiyaçları için Vesela Straža zeametini vakfetmiş, vakfiyeyi düzenleyerek Mahmud oğlu Kemal’e göndermiştir. Vakfiye, Zilhicce 923’ün ikinci on gününde (25 Aralık 1517–3 Ocak 1518) Trablus’ta tasdik edilmiştir. Sultan I. Selim’in tuğrasını taşımaktadır. Kadı Muhammed bin Nezir tarafından tasdik edilmiştir.

Vakfiyede, Hz. Muhammed’in “Kim bir mescit yaparsa Allah ona cennette bir ev yapar” hadisi sebebiyle Mustafa Bey’in cami ve yanında fakir ve muhtaç çocuklar için mektep yaptırdığı belirtilmiştir. Uskopje nahiyesinde, Bosna Sancağı içinde, Akhisar yakınındaki Vesela Straža köyü ve ona bağlı mezralar cami ile mektebin giderleri için vakfedilmiştir. Vakfiyede hatib, imam, müezzin, kayyım, muallim, halife, câbi, kâtip maaşları ile kandil ve yağ giderleri belirlenmiştir. İlk mütevelli olarak Mahmud oğlu Kemal tayin edilmiş, daha sonra vakfeden kişi kendisini mütevelli olarak belirlemiş, ölümünden sonra ise yönetimin babasının vakfiyesindeki usule göre devam etmesini şart koşmuştur.

Cami taş malzemeyle yapılmıştır. Minaresi ve uyumlu bir kubbesi vardır. Ahşap sofaları şingıl örtülüdür. Yapı taş duvarlarla çevrilidir. İç kısmında yeşillik içinde küçük bir harem bulunmaktadır.

Caminin inşasına ait Arapça tarih manzumesi Târîh-i Enverî kroniğinde korunmuştur. Müellifi Cüreh Çelebi’dir. Metinde Mustafa Bey’in bu yapıyı Allah’a şükürle kurduğu belirtilmektedir.

Cami çevresinde kısa süre içinde bir mahalle oluşmuştur. Bu mahalle Miljacka’nın sol kıyısında 1516 yılına kadar kurulan dört mahalleden biridir. 1528–1530 tarihli tahrirde mahallede 34 Müslüman hane, 9 bekâr, bir hatib ve bir müezzin hanesi kayıtlıdır. 1540–1542 tahririnde mahalle 60 hane ve 32 bekâr yetişkin Müslümana ulaşmıştır. 1565 tahririnde 65 isim kaydedilmiştir. 1604 tahririnde ise 45 kişi bulunmaktadır.

1697’deki Eugen von Savoy seferinden sonra 1112/1700–1701 yılında hazırlanan listede cami sağlam durumda gösterilmiş, namazların devam ettiği ancak hazirenin yıkıldığı belirtilmiştir. Ayrıca vakfa ait 113.400 akçe alacak bulunduğu kaydedilmiştir.

Daha sonra vakıfta düzensizlikler ortaya çıkmış, yeni görevler eklenmiş ve gelirler azalmıştır. 1791 yılında kubbe ile minarenin harap durumda olması sebebiyle cami görevlileri Saraybosna mahkemesine başvurmuştur. Mahkeme, sonradan eklenen görevlilerin maaş alamayacağını, bu gelirlerin tamire ayrılacağını kararlaştırmıştır.

Yugoslavya Krallığı döneminde caminin kubbesindeki kurşun örtü, bakırla değiştirileceği gerekçesiyle sökülmüştür. Yapı açık bırakıldığı için kısa sürede çökmüştür. 1935 yılına gelindiğinde yalnız minare kalmıştır. 1925–1930 yılları arasında burada futbol sahası ile tenis, voleybol, basketbol, hentbol sahaları ve bisiklet yolu yapılmıştır. 1960 yılında minare kaldırılmış, 1969 yılında aynı alana Skenderija Merkezi inşa edilmiştir.

✶ Medya

✶ İlişkili Yerler

✶ Kaynaklar