Halil Bey Camii (halk arasında Kızıldağ Yaylası Camii olarak da bilinir), 1530–1540 yılları arasında Ramazanoğlu Halil Bey’in oğlu Piri Mehmed Paşa tarafından inşa ettirilmiştir. Günümüze ulaşabilen cami ise, 18. yüzyılda meydana gelen yangından sonra Hacı Mehmed Mir tarafından yeniden yaptırılan yapıdır. Cami, Adana Evkaf Defteri’nde “Halil Bey Camii” adıyla kayıtlıdır. Piri Mehmed Paşa, Kızıldağ Yaylası’nda cami, medrese, imaret, hamam ve dükkânlardan oluşan bir külliye kurmuştur. 1541 ve 1558 tarihli vakfiyeler de bu yapıların varlığını doğrulamaktadır. Ramazanoğulları’nın Kızıldağ Yaylası’na verdiği önem, buranın beylik için yazlık başkent olarak kullanıldığını göstermektedir.

Caminin girişinde günümüz Türkçesiyle “Bu mübarek camiyi Halil Ramazan Paşa oğlu Emir Hacı Mehmet yaptırımıştır. Hicri 1146” ve “11. Yüzyıla Ait Ramazanoğlu Vakfı Kızıldağ Camii” yazıları bulunmaktadır. Bu yazılar caminin banisi ve tarihi konusunda yanlış bilgi oluşturmaktadır. Cami’nin banisi Piri Mehmed Paşa’dır. Hicri tarihin Miladi takvimle karıştırılması caminin 11. yüzyıla ait olduğu yönünde yanlış kanaat oluşturmuştur.

Caminin kapısının üstünde yer alan iki kitabe iki farklı tamiri göstermektedir. İlk kitabe caminin yangın sonucu zarar gördüğünü ve 1139 Hicri (1726–1727) yılında Hacı Mehmed Bey tarafından tamir ettirildiğini ifade etmektedir. İkinci kitabe caminin 1149 Hicri (1736–1737) yılında “Ramazan(oğlu) Halil oğlu (Piri) Paşa oğlu Hacı Mehmed Mir” tarafından yaptırıldığını ifade etmektedir. Kitabede Hacı Mehmed Mir, Piri Paşa’nın oğlu olarak yer almaktadır. Piri Mehmed Paşa 16. yüzyılda yaşamıştır. Hacı Mehmed Mir’in faaliyetleri 18. yüzyılda görülmektedir. İki tarih arasında uzun bir zaman aralığı bulunmaktadır. Ramazanoğulları soy ağacının ayrıca incelenmesi gereken bir konudur.

Cami 1726–1727 yılında yangın sonrası tamir edilmiştir. 1736 yılında cami yeniden inşa edilmiştir. Bu yeniden inşa için 11.470 kuruş harcanmıştır.

Caminin yanında bulunan medrese yangında yok olmuş, 1910’lu yıllarda ahşap odalar şeklinde yeniden yapılmıştır.

Birinci Kitabe:

Rânâ câmi idi ihrâk ile irdi halel
Kalb-i mü’min gibi âna irmişdi dürlü ‘alel
Eyledi Hacı Mehmed Beg ânın ta’mîrini
Buldı itmâma letâyif-i hayr-i lem-yezel
Kûh-ı Surh içre gelüb Rıdvân okur târihin
Câmi-i mübîne gel ta’mîr olundı bî-bedel sene 1139

Birinci Kitabe Anlamı:

Güzel bir cami iken yangınla oldu harap
Müminlerin kalbi gibi türlü sıkıntılara düşmüştü
Hacı Mehmed Bey onu tamir etti
Böylece sonsuz hayrın güzellikleri tamamlandı
Kızıldağ’a gelip Rıdvan tarihini okur
Bu açık camiye gel, eşsiz şekilde tamir edildi yıl H. 1139 (M. 1726-1727)

İkinci Kitabe:

Benâ hâzâ’c-câmiul’l-mübâreke el-Hâc
Mehmed Mîr bin Pâşâ bin Halil Ramadan sene 1149

İkinci Kitabe Anlamı:

Bu mübarek camiyi Ramazan(oğlu) Halil oğlu (Piri) Paşa oğlu Hacı Mehmed Mir yaptırdı
Yıl H. 1149 (M. 1736-1737)

✶ İlişkili Yerler

✶ Kaynaklar