Şeyh Kasım Halveti ve Türbesi, Mardin ili, Artuklu ilçesi, Yenikapı Mahallesi’nde yer almaktadır. 15.yy’dan sonra inşa edildiği düşünülen yapıda, kesme ve düzgün kesme taş kullanılmıştır. Dikdörtgen bir alana oturtulan yapı, türbe ve mescitten oluşmaktadır. 2 katlı bir düzenlemeye sahip olan yapının üst katında yer alan mescide geçiş, avlunun kuzeyinde bulunan dikdörtgen biçimli açıklıktan ve 7 adet basamak ile sağlanmaktadır. Beşik tonozlu bir girişe sahip olan kare planlı mescidin kıble yönünde, dışa çıkıntı yapan bir mihrap yer almaktadır. Çeşitli formlarda nişlere yer verilen mescidin güney duvarında pencere açıklıkları bulunmaktadır. Yapının üst örtüsü içten çapraz tonozlu; dıştan ise düz dam şeklindedir. Dikdörtgen planlı türbe alanının içinde, Şeyh Kasım halveti ve kız kardeşine ait mezar yer almaktadır. Güney duvarında pencere açıklığına yer verilen türbe, içten beşik tonoz; dıştan düz dam ile örtülmüştür. Mescidin kuzeyinde, girişi batıda bulunan dikdörtgen planlı bir avlu yer almaktadır. Avlunun kuzeyinde abdest alma yeri, imam odası ve selsebil bulunmaktadır. Sivri kemerli ve beşik tonozlu olan selsebil, iki bölümlü havuzdan oluşmaktadır. Selsebilde, sivri kemerli nişlere yer verilmiştir. Avlunun güneydoğusunda ve türbenin güneyinde mezar yapıları bulunmaktadır. Baş şahidesi serpuş şeklinde olan mezarlar da dâhil tüm mezarların baş ve ayak şahidelerinde, Arap ve Latin harfleri ile yazılmış künye bilgileri yer almaktadır. Mezar ve şahidelerinde bitkisel ve geometrik motiflere yer verilmiştir.Türbe mekânına ait tonoz yüzeylerinin boya ile kapatılması sonucu mekânda rutubetlenme tespit edilmiştir. Son dönemlerde restorasyon çalışması gören mescit kısmının taş yüzeyleri temizlenmiş ve derzleri ınkara harcı ile doldurulmuştur. Mescit bölümü yetersiz kaldığı için yapıya, betonarme malzeme ile bir mekân eklenmiştir. Moloz taş ile örülen avlu duvarlarında derz boşalmaları, biyolojik bozulmalar ve renk bozulması görülmektedir. Selsebilin tonoz yüzeyinde sıva ve boya uygulaması yapılmıştır. Sıva ile boyalarda yer yer dökülmeler mevcuttur. Avluda bulunan merdivende biyolojik bozulmalar görülmektedir.1

  1. Mardin İli Kültür Envanteri, Cilt I, s. 44. ↩︎