Tumbağa Çeşmesi, Mardin ili, Artuklu ilçesi Medrese Mahallesi’nde yer almaktadır. İnşa kitabesi olmayan çeşmenin, ne zaman ve kim tarafından yapıldığı bilinmemektedir. Çeşme, Sultan İsa’nın kız kardeşi Tumbağa için yapılan türbenin içinde bulunmaktadır. Çeşmenin bulunduğu yerde Melik Mansur Ahmed Küçük’ün vezirlerinden Altınboğa tarafından 14. yy’ın ortalarında yaptırılan türbe ve medreseden hareket ile çeşmenin de aynı tarihlerde inşa edildiği düşünülmektedir. Yığma tekniğiyle inşa edilen çeşmenin yapımında, düzgün kesme ve moloz taş kullanılmıştır. Sivri kemerli olan çeşme, yapılara bağımlı olan çeşmeler grubuna girmektedir. Tek havuzdan oluşan yapının çeşme nişi, 2,22m genişliğinde, 3,57m derinliğinde ve 3,50m yüksekliğindedir. Merdiven ile inilen çeşmenin üst örtüsü içten beşik tonoz; dıştan ise düz dam şeklinde yapılmıştır. Çeşmenin kuzey duvarında yerden 0,25m yüksekliğindeki metal lüle, lülenin hemen üzerinde ise yuvarlak kemerli bardaklık bulunmaktadır. Çeşmenin doğu ve batı duvarında, sivri kemerli ve dikdörtgen formlu nişler bulunmaktadır. Çeşmenin taşları ile tonozunda, kireç esaslı badana uygulaması yapıldığı gözlemlenmiştir. Sıva ve badanada dökülmeler, taşlarda tuzlanma, renk bozulması ve kirlenme saptanmıştır. Yosun vb. yüzey birikimleri oldukça fazladır. Parça kayıplarının olduğu yerler ınkara harcıyla kapatılmıştır. Çeşmenin genelinde, yoğun doğal tahribat mevcuttur.1

  1. Mardin İli Kültür Envanteri, Cilt I, s. 225. ↩︎