ilçe merkezinin 7 km güney batısında güzelkale köyü sınırları içerisinde karstik bir kaya kütlesi üzerinde yer almaktadır.

ulaşılması güç, sarp ve dik kayalıklara kurulan ünye kalesi konumu itibariyle savunmaya oldukça elverişlidir.
2008 yılı restorasyon projesi kapsamında yapılan kazı çalışmalarında kalenin tarihçesi ve işlevi hakkında önemli ölçüde bilgi edinilmiştir. yapılan çalışmalarda kalenin ilk olarak hellenistik dönemde (mõ 330-30) yerleşime sahne olduğu anlaşılmaktadır.

bu dönemde kaleye iki adet dehliz (basamaklı tünel), su sarnıçları, kayaya oyulmuş basamaklar, zemine açılmış ahşap dikme yuvaları, yine kaya zeminine oyulmuş lahit şeklindeki khamosorion tipi mezarlar gibi arkeolojik unsurlar ile iki adet kaya mezarı yapılmıştır. kalenin tipolojik olarak bölgedeki benzerleri gibi hellenistik dönem içinde pontus krallığı (mithradatesler dönemi, 2. ve 6. mithradates) zamanında kullanım gördüğü düşünülmektedir.

bu dönemde kalenin hem savunma amaçlı hem de kutsal bir mekân olarak kullanıldığı ayrıca kalede yaşayanların erzaklarının depolandığı depo bölümlerinin bulunduğu tespit edilmiştir.

ayrıca bu dönemde kalenin güneydoğu yönüne yapılan kaya mezarı, ilimizdeki en önemli örnek olup antik dönem mimarisinin özelliklerini yansıtmaktadır. üçgen alınlıklı kaya mezarının tepe akroterinde gücü simgeleyen bir aslan; ön ayaklanı dik, arka ayaklarının üzerinde oturur şekilde cepheden tasvir edilmiş olup büyük ölçüde tahribata uğramıştır.

köşe akroterlerinde ise kartal betimi yer almaktadır.
soldaki kartal figürü neredeyse tamamen tahrip olsa da sağdaki kartal büyük ölçüde korunmuş olup kanatları açık şekilde betimlenmiştir. üçgen alınlık içerisinde ise tam olarak anlaşılmamakla birlikte antitetik olarak konumlanmış, orta bölüme başları gelecek şekilde biri sağa diğeri sol tarafa doğru yan yatar pozisyonda betimlenmiş muhtemelen iki adet figür tasvir edilmiştir. bunların yüksek ihtimalle tanı ve tanrıça ya da mezar sahibi ve eşinin olabileceği düşünülmektedir. üçgen alınlığın altında ise triglyph ve methop dizisi bulunmaktadır.

tarih boyunca stratejik önemini koruyan ünye kalesi, orta çağ’da da yerleşime sahne olmuş bölgenin en önemli savunma yapılarından birisidir.

bizans çağı’nda ms 10-12. yüzyıllar arasında kullanıldığı bilinen kaleye bu dönemde yine khamosorion tipi mezarlar, kaya nişleri, dinsel bir yapı, sur duvarlan, atık su kanalları, şarap tekneleri gibi unsurlar eklenmiştir. güney yöndeki kaya mezarı da bu dönemde kutsal kullanıma dönük olarak şapele dönüştürülmüş, mezarın içerisine ve ön cephesine hristiyan azizlerini betimleyen freskler yapılmıştır.

bizans döneminden sonra danişmentill beyliği, trabzon komnenos devleti ve osmanlı döneminde kullanılan kale daha sonrasında ise terkedilmiştir. 1983 yılında tescil edilen ünye kalesi’nde 2008 yılında gerçekleştirilen restorasyon çalışmasında bünyesinde yer alan mezarların üzeri açılmış ve mezarların içerisinden çok sayıda insan iskeleti ortaya çıkarılmıştır.
2018 yılında başlayan restorasyon çalışmaları sonucunda kale yapısı yoğun bitki örtüsünden temizlenmiş, sur duvarları üzerinde sağlamlaştırma çalışmaları yapılmış ve kale bünyesindeki basamaklı tünellerin içerisi moloz ve toprak yığınından temizlenmiştir. ayrıca büyük tünelin ağzında orta çağ dönemine ilişkin mezarlar ihtiva eden bir şapel kalıntısı ortaya çıkarılmıştır.

yaklaşık 2200 yıllık tarihi bir geçmişe sahip olan ünye kalesi, dört kademell sur duvarları, kral kaya mezarları, iki adet basamaklı tünel (234m), çok sayıda sarnıç, şarap yapım alanları, sunu alanları ve kilise kalıntısı gibi çok çeşitli bölümlerden oluşan bölgenin en önemli kale yapılarından birisi olma özelliğine sahiptir. (Giriş bilgi yazısı – Ünye Kalesi)

Ünye İlçesi’nde Ünye – Niksar karayolunun 7’nci kilometresinde yolun solunda kalan bir tepenin üzerinde kurulu, ilçenin 5 kilometre güney doğusunda, 2500 yıllık bir kaledir. Kale köyü sınırları içindedir. Yalçın dik yamaçlar üzerine kurulan duvarlar ve sütreler hala yeniliğini korumakta, turistlerin ilgisini çekmektedir. Kale çevre yüzeyine göre çok yüksek olduğu için XI – XII. yüzyıllarda müstahkem mevki olarak kullanılmıştır. Kapısı 5 metre yüksekliğinde olup, incelemeler bu kapının II. Midridat zamanında yapıldığı ihtimalini kuvvetlendirir mahiyettedir.

Kültür Portalı – Ünye Kalesi

✶ Medya

✶ İlişkili Yerler