Yağıbasan Medresesi (Çukur Medrese), 1151-1152 veya 1148-1157 yılları arasında Danişmendliler Beyliği’nden Nizameddin Yağıbasan tarafından Tokat’ta inşa edilmiştir. Anadolu’nun ilk medreselerinden ve en eski yükseköğretim kurumlarından biri olan yapı, 1247 yılında Anadolu Selçuklu Sultanı II. İzzeddin Keykavus döneminde kapsamlı bir onarım geçirmiş, 1950’lerden itibaren çeşitli restorasyonlarla korunmuş ve 2022 yılında Türk İslam Bilim Tarihi Müzesi olarak yeniden hizmete açılmıştır.

Medrese, mimarisi ve işleviyle çığır açmıştır: Kapalı avlulu Anadolu medreselerinin ilk örneklerinden biri olup, 14 metre çapındaki kubbesi ve ortasındaki açıklık sayesinde gök bilimi (rasathane) işlevi görmüştür. Sadece dinî ilimler değil, astronomi, matematik, geometri, tıp ve felsefe gibi akli bilimlerin de okutulduğu bu kurum, Anadolu’da gök bilimi ve tıp eğitimi verilen ilk kurum kabul edilir.

✶ Medya