Zoni Mahallesi Camii, Mardin ili, Artuklu ilçesi, Aran (Zoni) Mahallesi’nde bulunmaktadır. Müze tescil fişinde adı “Aran Tepe Köyü Camii” olarak geçen yapının girişi üzerinde, Müftülük’e ait tabelada Zoni Mahallesi Camii yazmaktadır. Müftülüğün tabelası üzerinde 1902 tarihi yazmaktadır. Farklı dönemlerde restorasyon geçiren yapının inşasında kesme taş kullanılmıştır. Yapı, dikdörtgen planlı avlu ve etrafında bulunan yapıya bağlı elemanlardan oluşmaktadır. Avlunun güneyinde bulunan camiye giriş, kuzeye bakan 1,0m genişliğinde 0,90m derinliğinde ve 2,10m yüksekliğinde düz lentolu dikdörtgen formlu geçiş açıklığından sağlanmaktadır. Girişin hemen üzeri saçak eklenmiş ve saçağın tavanında bitkisel motiflere yer verilmiştir. Cami girişinin üzerinde yer alan 1970 tarihi, caminin yenileme tarihidir. Harim mekânı, doğu-batı yönünde 10,80m, kuzey-güney yönünde 13,20m ölçülerinde ve dikdörtgen planlı olup yuvarlak kemer ile üç sahına ayrılmıştır. Harim mekânının kıble yönünde, 0,75m genişliğinde, 0,45m derinliğinde ve 1,65m yüksekliğinde bir mihrap bulunmaktadır. Mihrabın hemen batısında ise ahşap malzemeli bir minber yer almaktadır. Dikdörtgen formlu nişlere ve çeşitli formlarda pencere açıklıklarına yer verilen cami, içten çapraz tonozlu; dıştan üzeri düz dam ile örtülüdür. Caminin kuzeybatı cephesine bitişik vaziyette hücre bulunmaktadır. Günümüzde derslik olarak kullanılan hücreye, doğuda bulunan 0,75m genişliğinde, 0,80m derinliğinde ve 1,65m yüksekliğindeki yuvarlak kemerli giriş açıklığından geçiş sağlanmaktadır. Hücre, doğu-batı yönünde 4,45m, kuzey-güney yönünde 3,50m ölçülerinde ve dikdörtgen planlıdır. Hücrenin kuzeybatı köşesine bitişik vaziyette ve 1993 yılında yapılan bir minare bulunmaktadır. Kare kaide üzerinde yükselen minare, silindirik gövdeli ve iki şerefelidir. Minarenin üzeri külah ile örtülüdür. Caminin kuzeyinde dikdörtgen planlı bir avlu bulunmaktadır. Avluya, güneyde bulunan dikdörtgen formlu giriş açıklığından geçiş sağlanmaktadır. Avlunun ortasında modern malzeme ile yapılmış çokgen planlı şadırvan, kuzey-doğusunda ise hela bulunmaktadır.Yapının derzleri çimento esaslı harç ile doldurulmuş, tonoz ve duvar yüzeylerindeki boyada dökülmeler tespit edilmiştir.1

  1. Mardin İli Kültür Envanteri, Cilt I, s. 37. ↩︎