Sultan Şeyhmus Çilehanesi, Mardin ili, Artuklu ilçesine bağlı Yüceköy (Çalê) Mahallesi’ndeki caminin hemen bahçesinde yer almaktadır. Alanda yapılan incelemelerde çilehane olarak adlandırılan yapı, ana kayaya oyularak yapılmıştır. Duvarlarında yer yer sıva izleri görülen yapının, yuvarlak ağızlı ve tabana doğru genişleyen armudi formlu bir sarnıç olduğu ve daha sonraki dönemlerde düzenlemeler yapılarak önce konuta, sonradan da çilehaneye dönüştürüldüğü tespit edilmiştir. Yöre halkı Ramazan aylarında Sultan Şeyhmus’un burasını çilehane olarak kullandığını belirtmektedir. Ağız çapı 1,35m olan çilehaneye, sonraki dönemlerde yapının içine girilebilmesi için metal basamaklar eklenmiştir. Yapı, doğu-batı yönünde 4,75m, kuzey-güney yönünde 4,32m ölçülerinde ve 4,20m yüksekliğindedir. Yapının batısında, 0,85m genişliğinde ve 1,30m derinliğindeki başka bir sarnıcın duvarı yıkılarak buraya niş özelliği kazandırılmıştır. Mahalle çevresinde yapılan incelemelerde de yer yer ağız kısımları kapatılmış sarnıçlar tespit edilmiştir. Yapının yüzeylerinde, renk bozulması ve biyolojik bozulmalar gözlemlenmektedir.1

  1. Mardin İli Kültür Envanteri, Cilt I, s. 48. ↩︎