Katolik-Süryani Mor Cırcis Kilisesi, Mardin ili, Ömerli ilçesinin Cumhuriyet Mahallesi’nde yer almaktadır. İnşa kitabesi olmayan kilisenin ne zaman ve kim tarafından yapıldığı bilinmemektedir. Kilise, Patrik 3. Petrus döneminde 1872-1894 yılları arasında yenilenmiştir. Dikdörtgen bir alana oturtulan kilisenin yapımında, kesme taş, düzgün kesme taş ve moloz taş kullanılmıştır. Kiliseye, atriumun kuzeyinde bulunan 1,20m genişliğinde, 0,76m derinliğinde, 1,78m yüksekliğindeki taş lentolu ve dikdörtgen biçimli açıklıktan geçilmektedir. Naos alanı, doğu-batı yönünde 8,55m, kuzey-güney yönünde 6,35m ölçülerinde dikdörtgen planlıdır. Naosun doğusunda yerden yüksekte yapılmış, apsis ve bema bölümü yer almaktadır. Üzeri yarım kubbe ile kapatılan apsis nişi, 2,10m genişliğinde, 1,90m derinliğinde ve 2,32m yüksekliğindedir. Bema bölümü, doğu-batı yönünde 2,70m, kuzey-güney yönünde 3,25m ölçülerinde dikdörtgen planlı olup içinde taştan yapılmış altar bulunmaktadır. Bemanın doğu, kuzey ve güneyinde dikdörtgen formlu nişler mevcuttur. İçten beşik tonozlu olan kilisenin üzeri; dıştan düz dam şeklinde yapılmıştır. Kilisenin kuzey, güney ve doğu kesimlerinde mazgal pencere açıklıklarına yer verilmiştir. Kilisenin güneyinde, doğu-batı doğrultusunda 30,20m, kuzey-güney doğrultusunda 21,05m ölçülerinde dikdörtgen planlı atrium yer almaktadır. Atriuma geçiş, batıda bulunan dikdörtgen biçimli bir açıklıktan sağlanmaktadır. Atriumda, mezar yapıları bulunmaktadır. Atriumun güneybatısında modern malzemeden inşa edilen lavabo mevcuttur. Yapının derzleri harç ile doldurulmuştur. Taş yüzeylerinde renk bozulmaları gözlemlenmektedir.1

  1. Mardin İli Kültür Envanteri, Cilt I, s. 414. ↩︎