Hüsnü Göktuğ Paşa Camii, 14. yüzyılın ilk çeyreğinde Cenevizliler tarafından Katolik kilisesi olarak inşa edilmiş, üç nefli bazilikal planıyla dönemin Batı mimarî özelliklerini yansıtan önemli bir yapıdır. Başlangıçta Saint Elefterios Kilise adıyla Katolik cemaate hizmet veren bu ibadethane, 17. yüzyıldan itibaren Ortodoks cemaate devredilmiş, 1953 yılında ise Hüsnü Göktuğ Paşa tarafından camiye dönüştürülmüştür.

Yapı, İtalya’daki Apollinare in Classe ve Apollinare Nuovo kiliseleriyle benzer biçimde dikdörtgen plan üzerine oturtulmuş üç nefli bir bazilika düzenine sahiptir. Batı yönündeki narteks bölümü, sonraki dönemlerde naos ile birleştirilmiştir. Beşik tonozlarla örtülü bu bölüm, üç yuvarlak kemerle bölümlere ayrılmış olup güney köşesine, camiye dönüştürülme sırasında bir minare eklenmiştir. Naos kısmında apsise dik uzanan üçer sütun ve bunları bağlayan yuvarlak kemerler, mekânın taşıyıcı düzenini oluşturmaktadır. Üst örtüde kubbe bulunmadığı, bu sütun ve kemer diziliminden anlaşılmaktadır.

Orijinal hâlinde dışa taşkın üçlü apsisle sonlanan doğu kısmı, camiye dönüşüm esnasında kaldırılmış ve düz bir duvarla sonlandırılmıştır. Bu kısma dışarıdan abdest muslukları eklenmiş, içte ise apsis önündeki bema bölümü ortadan kaldırılmıştır. Orta nef, yan neflere göre daha geniş ve yüksek tutulmuş; iki yönlü kırma çatıyla örtülmüştür. Yan neflerin üzeri ise tek eğimli çatıyla kapatılmıştır.

Yapının inşasında düzgün kesme taş malzeme kullanılmış, yuvarlak kemer ve tonozlarda ise tuğla tercih edilmiştir. Bu durum, Ceneviz mimarîsinin karakteristik özelliklerinden biri olan taş-tuğla birlikteliğini yansıtmaktadır. Dönemin Katolik kiliselerinde olduğu gibi süsleme unsurlarına önem verilmemiş, bu nedenle yapı hem dıştan hem içten sadelik göstermektedir. Nitekim 1953 yılındaki dönüşüm sırasında yapılan raspa çalışmaları da yapının süslemesiz karakterini doğrulamaktadır.

✶ Kaynaklar