İnönü Mağarası, Batı Karadeniz Bölgesi’nin Kalkolitik Çağ yerleşim dinamiklerini anlamada kilit rol oynayan arkeolojik alanlardan biridir. Bölgede yürütülen sistematik kazılar, mağaranın MÖ 5. binyılın ikinci yarısına tarihlenen uzun süreli bir kullanım evresi barındırdığını göstermiştir. Yerleşme, özellikle Batı Karadeniz’in iç kesimlerinde henüz az sayıda araştırılmış Kalkolitik dönem topluluklarının yaşam biçimleri, üretim stratejileri ve kültürel bağlantılarına dair önemli veriler sunmaktadır.
Kazılarda açığa çıkarılan mimari izler, mağaranın yalnızca geçici bir barınak olarak değil, düzenli ve örgütlü bir yerleşim alanı olarak kullanıldığını göstermektedir. Söz konusu tabakalarda tespit edilen ocak yerleri, zemin döşemeleri ve çukur yapılar, yerleşmede günlük yaşam faaliyetlerinin belirgin bir şekilde organize olduğunu ortaya koyar.

Seramik buluntuları İnönü Mağarası’nın Kalkolitik kültürel çevresiyle olan ilişkilerini anlamada başlıca veri grubudur. El yapımı, mineral katkılı, çoğunlukla kaba hamurlu kap formları; Batı Karadeniz’in iç kesimlerine özgü bir yerel üretim geleneğine işaret eder. Bununla birlikte belirli kap tiplerinde Orta Anadolu’nun Geç Kalkolitik kültürleriyle dikkat çekici benzerlikler görülmesi, mağaranın yalnızca bölgesel değil, daha geniş bir kültürel iletişim ağının parçası olabileceğini düşündürmektedir.
Taş alet endüstrisi ise bölgede hem avcı-toplayıcı geleneklerin sürdürülmeye devam ettiğini hem de yerleşik üretim ekonomisine dönüşümün izlerini bünyesinde taşır. Özellikle yonga ve dilgi temelli çakmaktaşı endüstrisi, Batı Karadeniz’in klasik taş alet repertuvarıyla güçlü bir uyum içindedir.

Faunal analizler, topluluğun hem avcılık hem de sınırlı düzeyde hayvancılıkla beslenme stratejileri geliştirdiğini göstermektedir. Benzer şekilde botanik kalıntılar da mağara sakinlerinin yabani kaynak kullanımının yanında tarımsal üretimle de temas hâlinde olduğunu ortaya koyar.

Genel olarak İnönü Mağarası, Batı Karadeniz’de Kalkolitik Çağ’a tarihlenen toplulukların yarı yerleşik–yerleşik yaşam biçimleri, bölgesel üretim gelenekleri ve kültürel etkileşim ağları hakkında güçlü kanıtlar sunmaktadır. Makale, mağara buluntularının bölgedeki Kalkolitik kronolojinin netleştirilmesine önemli katkı sağladığını ve Batı Karadeniz’in bu dönemde beklenenden daha dinamik bir kültürel yapıya sahip olduğunu vurgulamaktadır.

Ekmen, G. İnönü Mağarası Kazıları Işığında Kalkolitik Çağ’da Batı Karadeniz Bölgesi The Western Black Sea Regıon In The Chalcolıthıc Age In The Lıght Of İnönü Cave Excavatıons, TUBA-AR, 2020

✶ Medya