Trabzon Milli Mensucat Fabrikası Kollektif Şirketi Osmaniyesi, 1927 yılında bu adı almış olup Geç Osmanlı ve Erken Cumhuriyet Dönemi yapılarının kimliğini taşıyan bir tesisti. Günümüze ulaşmayan bu büyük yapı, Gülbaharhatun Mahallesi’nde Belediye Binası’nın bulunduğu yerde yer almaktaydı. Fabrikanın kökeni 1907 yılına uzanmakta; bu tarihte Ermeni Aristidi Kozma tarafından “Simyonoğlu Fabrikası” adıyla kurulmuştur. Daha sonraki dönemlerde farklı sahipleri olmuş, savaşın ardından ise Trabzonlu iş insanlarının oluşturduğu bir kollektif şirket tarafından devralınmıştır. Bu mülkiyet süreci, 1927’de tesisin “Trabzon Milli Mensucat Fabrikası Kollektif Şirketi Osmaniyesi” adını almasıyla yeni bir döneme girmiştir.

Yapı, dönemin endüstri tesislerine özgü özellikler taşıyor; geniş ölçekli üretim işlevine uygun biçimde düzenlenmiş mekânlardan oluşuyordu. Mimari kimliğinde üretim amaçlı bir plan anlayışı bulunuyor, iç düzenlemede ise çalışma alanlarını bütüncül şekilde destekleyen geniş hacimler yer alıyordu. Malzeme ve mimari karakter bakımından Geç Osmanlı ile Erken Cumhuriyet dönemlerinin izlerini birlikte barındırması, yapının dikkat çeken yönlerinden biriydi. Bu çerçevede tesis, süsleme yerine işlevselliğin öne çıktığı bir mimari anlayışa sahipti.

Fabrika, meşhur “Trabzon basması” adıyla bilinen kumaş ve türevlerinin üretildiği önemli bir merkezdi. Üretim faaliyetleri uzun süre devam etmiş; ancak 1978 yılında biriken borçları nedeniyle hazineye geçmiştir. Bu tarihten sonra üretime ara verilmiş ve yapı sonraki yıllarda tamamen kapatılmıştır.

✶ Kaynaklar