Eski Trabzon Hükümet Konağı, levanten bir aile tarafından 1902 yılında yaptırılmıştır. Yapı, bodrum üzeri iki normal kat ve bir teras katından oluşan, bahçeli ve dış sofalı plan türündedir. Giriş bölümünün vurgulandığı yapı, kat silmeleri, pencereleri ve üçgen alınlıklarıyla neoklasik üslup özelliklerini yansıtmaktadır.
1923 yılında Lozan Antlaşması mübadele hükümlerine istinaden mülkiyeti Hazineye devredilmiştir. Bu tarihten sonra Trabzon valilerinin geçici ikametgâhı olarak kullanımına tahsis edilmiştir. Cumhuriyet döneminde, Atatürk’ün 1924 yılındaki emriyle yakılarak başlanılan yeni Hükûmet Konağı 1932 yılında tamamlanmış ve artık ikametgâha mahsus bir düzenleme göstermemiştir. Bu durum, valiler tarafından geçici olarak kullanılmakta olan konağın “vali konağı” işleviyle uzun süre kullanımını zorunlu kılmıştır. Konak, 1999 yılında Vali İsmet Gürbüz Civelek’in Soğuksu mevkiindeki yazlık vali konağını sürekli ikametgâha dönüştürmesine kadar bu işlevini sürdürmüştür. Bu tarihten sonra sanat evine dönüştürülen konak restore edilmiş ve günümüzde de aynı işlevini devam ettirmektedir.
Kesme ve kaba yonu taş malzeme ile yığma usulünde inşa edilen konak, büyükçe bir bahçe içerisinde müştemilatı ile birlikte yapılmıştır. Doğu yöne bakan ana giriş kapısından zemin kata girilmektedir. Bodrum kat, çokgen bir hol etrafına dizili odalardan oluşmakta olup depo, temizlik-hazırlık ve servis mekânları ile sistem odaları kullanımına ayrılmıştır. Zemin kat, kabul salonu, çalışma odası ve mutfak birimlerinden meydana gelmektedir. Üst ve teras katları yaşam odalarına ayrılmıştır. Bodrum ve zemin katın volta tavan biçiminde yapılmış olması, dönemin levanten aileleri tarafından yaptırılan meskenlerin ortak özelliğidir.
Konağın doğu yöne bakan ön cephesi, ana giriş kapısı, balkon, teras ve alınlığı ile belirginleştirilmiştir. Düz lentolu ve dikdörtgen çerçeveli ana giriş kapısı kesme taş malzeme ile sade tutulmuştur. Kademeli taş konsollarla taşınan balkon, aynı zamanda ana giriş kapısının sundurması biçimindedir. Üst ve alt kısmında meander motif dizisinin çevrelediği geometrik desenli demir korkuluk konağın inşa tarihinden kalmadır. Balkonun topal kapı açıklığı ve taş söveleri, ana giriş kapısının devamı niteliğindedir. Yalancı payelerle taşınıyormuş gibi duran terasın alınlığı, oval çeyrek yay silme, üçgen korniş ve plastik tepelikler ile cepheyi tamamlamaktadır. Köşelerindeki rustik dizimi ve pencere taçlarının taş süslemeleri cephede yer almaktadır.
Trabzon’da vali konağı ya da hükümet konağı meselesine ilişkin olarak, fetih sonrasında Osmanlı yöneticilerinin İç Kale’deki Komnenos Sarayı’nı kullanmadıkları bilinmektedir. II. Bayazid döneminden itibaren şehzadelerin kaldığı bir sarayın yapılmış olduğu düşünülmektedir. 16. yüzyıl ortalarındaki evraklarda Tekfur Çayırı’nda Yavuz Sultan Selim Han’ın şehzadeliğinde kullandığı bir sarayın adı geçmektedir. Daha sonraki arşiv evraklarında ise Sarayatik Mahallesi’nde, günümüzdeki Hükûmet Konağı’nın karşısında şehzade Yavuz’un sarayının ismi yer almaktadır. Bu ikinci yer, arşiv evraklarıyla 20. yüzyılın başlarına kadar kesintisiz olarak takip edilebildiği için eski sarayın yeri olarak kabul edilmektedir. Sarayın mutfağının Amasya Mescidi yakınlarında olduğuna dair kayıtlar, eski hükümet konağının ikametgâh olarak kullanıldığını göstermektedir.
1838 yılı sonunda Trabzon kalesi içerisinde bulunan vali konağının zamanla harap olduğu belirtilmiş, onarım ve inşası için hesaplar ve ölçüler verilmiştir. Bu bilgiler, 19. yüzyılın başına kadar Orta Hisar’da bir vali konağının varlığını ve Tanzimat’ın ilanından hemen önce harap durumda olduğunu göstermektedir. Bu tarihten sonra vali konağının günümüzdeki yerine, daha güneye yeniden inşa edildiği bilinmektedir. Birinci Dünya Harbi sırasında iyice harap olan konak, onarımlarla kullanılmaya devam etmiş; 1924 yılında Atatürk’ün Trabzon ziyareti sırasında verdiği “yeniden yapılması” emri üzerine yıkılmıştır. 1932 yılında tamamlanan yapı ise ikamete mahsus değildir.
