Trabzon İş Bankası, 1902 yılında Trabzon Levantenlerinden Konstantin Kabayanidis/Kostas Kapagiannidis tarafından yaptırılmıştır. 1868 yılında Trabzon’da doğan Konstantin Kabayanidis, tüccar Grigoris Kapagiannidis ile Domna Amirogli çiftinin ikinci çocuğuydu. Babasının küçük toptancı iş yerini büyük bir şirkete dönüştürmesinden sonra, 1890’lı yıllarda şirketin idaresini eline almış; babası ve kardeşi Alcibiades ile birlikte 1904 yılında Kapagiannidis Bankası’nı kurmuştur. Uluslararası deniz ticaretine de dâhil olan Kabayanidis, Trabzon kent merkezinde birçok imar faaliyetinde bulunmuştur. Rum uyruğunun yanında Rus vatandaşı olması, ithalat ve ihracat ticaretini kolaylaştırmış; bu sayede dünyanın farklı ülkelerinden inşa malzemesi getirebilmiştir. Yapının mimarı, yine Trabzon Levantenlerinden Mimar Dimitrios Fyllisis’tir.

Karma yapılar grubunda incelenen bina, kesme ve kaba yonu taş malzeme ile yığma usulünde, zemin üzerine iki katlı olarak inşa edilmiştir. Zemin katı işyeri, üst katları ise ikametgâh olarak kullanılmıştır. Yapının ön cephesi çok hareketli bir düzenleme göstermektedir. Zemin katın ortasında giriş kapısı, her iki yanında ise işyerinin dışa açık camekânları simetrik biçimde düzenlenmiştir. Yivli sütunların sınırlandırdığı kademeli giriş kapısı dikdörtgen çerçevelidir. Bezemeli bordürlerle içe kademelenen giriş açıklığı iki kanatlı demir kapı ile kapatılmıştır. Üzerindeki sundurmayı taşıyan konsollar triglif biçiminde ve volütlüdür. Zemin katın dükkân camekânları kenarlarında kare kesitli, örme yalancı taşıyıcılar bulunmaktadır.

İçi baklava diliminin farklı dizimlerinden oluşan geometrik bezeli geniş ve dışa taşan kat kornişiyle üst katlara geçilmektedir. Üst kat cephe düzeni tam simetri kurgusunu yansıtmaktadır. Ortada giriş kapısının üzerinde devam eden bölüm simetri çizgisini oluşturmaktadır. Üst katlar, neoklasik üslubun kat düzeni ile değil, bütüncül kütle kompozisyonu düzeni göstermektedir. Girişin üzerine gelen orta bölümde yivli yuvarlak kesitli, yanlarda ise kare kesitli örme biçimindeki sütunlar her iki katı da geçerek saçak kornişine kadar uzanmaktadır. Kaide, gövde ve özellikle sütun başlıklarıyla ionik düzen gösteren bu sütunlar ile kornişlerin çerçevelediği pano düzeni iki yanda tam simetri esasına göre şekillenmektedir.

Denizlikleri dışarı taşırılmış dikdörtgen çerçeveli ve büyük boyutlu pencereler, her iki katta da dörder adettir. Alt kat pencerelerinin dışa doğru belirgin biçimde taşırılan taç kısımlarını konsol biçiminde bitki yaprağı bezeli triglifler taşımaktadır. Orta kısımda birinci katta yuvarlak kemerli bir niş biçimindeki düzen, ikinci katta Fransız balkonu türünde bir açıklığa dönüşmektedir. Orta panonun niş ve Fransız balkonu yanlarında, birbirinin tekrarı olan palmiye ağacı görünümlü iki çelenk motifi kabartma tekniğiyle işlenmiştir.

Profilli saçak kornişi ve ortada dikdörtgen, iki yanda üçgen alınlıklarla nihayetlenen cephenin esas yapısı günümüzde bozulmuştur. Orijinalinde ortadaki dikdörtgen alınlığın üzerinde bir figürin, her iki yandaki üçgen alınlıklarda ise kabartma bezeli taş akroterler itinalı bir işçilikle işlenmiştir. Yapının kısmen tahrip olan dış cephesine rağmen iç mekânı tamamen orijinal durumunu kaybetmiştir.

Yapı banka binası olarak kullanılmış ve Birinci Dünya Harbi sonrasında iflas etmiştir. Birinci Dünya Harbi yıllarında sıkıntılı bir sürece giren Konstantin Kabayanidis, 1915 yılında yaşamını yitirmiştir. Yapı, 1923 yılında Lozan Antlaşması mübadele maddeleri gereğinde hazinenin mülkiyetine aktarılmıştır. Bu tarihten sonra Demircizade Mahdumları gibi çok uluslu ticari faaliyet gösteren “Kumpanya” şirketlerine kiralanmış, 21 Ocak 1928 tarihinde açılan İş Bankası Trabzon Şubesi’ne kiralanmıştır. Yapının mülkiyeti 1930 yılında hazineden alınarak Trabzon Belediyesine devredilmiştir. Bu devir sırasında İş Bankası ile yapılan kira sözleşmesi devam ettirilmiştir. İş Bankası tarafından uzun yıllar kullanılan yapı, 1990’lı yılların sonunda sanat merkezi, daha sonra da ticari faaliyet gösteren özel şirketlere kiralanmıştır.

✶ Kaynaklar