İç Kale Camii, 1470 yılında, Fatih Sultan Mehmed döneminde, oğlu Şehzade Abdullah’ın Trabzon valiliği sırasında inşa edilmiştir. Yapı, Yukarıhisar (İç Kale) surları içinde inşa edilmiş olup, Trabzon’daki ilk İslam mabedidir. Kareye yakın planlı, düz ahşap tavanlı (sakıflı) ve kırma çatılı cami, günümüzde aktif olarak kullanılmaktadır.

Cami, Trabzon’un Ortahisar Mahallesi’nde, Yukarıhisar (İç Kale) sınırları içerisinde, Şehit Refik Cesur Caddesi üzerinde yer almaktadır. Mimari olarak yapı, kuzey–güney doğrultusunda dikdörtgen bir plan üzerine oturtulmuş olup, düz ahşap tavanlı (sakıflı) ve kırma çatılı camiler grubuna aittir. Harim mekânının kuzeyinde, yanları kapalı, sundurma çatılı ve tek katlı bir son cemaat yeri bulunmaktadır. Bu bölümün batı kenarına 1963 yılında betonarme bir minare eklenmiştir.

Yapı, kesme taş ve moloz taş kullanılarak yığma teknikle inşa edilmiştir. Bugünkü görünümüyle cami, 19. yüzyıl Osmanlı mimarisinin özelliklerini yansıtmaktadır. Harimin doğu ve batı cephelerinde alt sırada dörder, üst sırada ise üçer pencere açıklığı bulunmaktadır; bu düzenleme diğer cephelerde tekrarlanmamaktadır. Mihrap duvarında üst seviyede ahşap hatıllı iki pencere yer almaktadır. Kuzey cephede, ana giriş kapısının solunda tek bir pencere açıklığı, sağında ise eski minare kalıntısı bulunmaktadır.

Caminin tamamen yıkılmış olan şadırvanına ait kitabe, günümüzde son cemaat yerinin doğu duvarına yerleştirilmiştir. Bu kitabe, yapının Fatih Sultan Mehmed döneminde, Şehzade Abdullah’ın Trabzon valiliği sırasında, 1470 yılında inşa edildiğini göstermektedir. Mihrabın taç kısmında yer alan diğer kitabe ise caminin 1869 yılında bir onarım geçirdiğini belgelemektedir. Ayrıca yapı, 2011 ve 2022 yıllarında Vakıflar tarafından restore edilmiştir.

İç Kale Camii, evrak ve bazı kaynaklarda aynı mahallede yer alan Şirin Hatun Camii ile zaman zaman karıştırılmaktadır. Ancak yapı, Trabzon’un fethi sonrasında inşa edilen ve İslami dönemin bilinen ilk dini yapısıdır.

Günümüzde cami üzerinde iki ayrı yerde iki Osmanlıca kitabe bulunur. Bunlardan erken tarihli olanı Camii’nin son cemaat yeri doğu duvarı üzerindeki mermer kitabedir. Halil Edhem’in verdiği bilgiye göre bu kitabe Yukarı Hisar, yahut İçkale Camii’nin harap şadırvan duvarı üzerinde bulunuyordu. Zaman içinde şadırvanın tamamen ortadan kalkması üzerine kitabe yerinden alınıp caminin onarımı sırasında bugünkü yerine konulmuş olmalıdır. Kalın sülüs hatlı, üç satırlık kitabede şu bilgiler yer alır;

Kitabe:

1- Vakafet fi eyyami imareti’s Sultan ibni-s Sultan,

2- Es Sultan Abdullah İbnü’s Sultan Bayezid han haza ümmühü,

3- Tac’ül havatin Şirin Hatun fi âm 875.

Anlamı:

Sultan bin Sultan, Es-Sultan Abdullah bin Sultan Bayezid Hân’ın emirliği günlerinde bu (cami) annesi, hatunların tâcı Şirin Hatun 875 H/1470 M yılında vakfetmiştir.

Bu kitabe Sultan II. Bayezid’in büyük oğlu Sultan Abdullah’ın (Vefatı, Bursa 888) Sultan Fatih zamanında Trabzon valiliği sırasında, fetihten on yıl sonrası 1470 yılına ait, ilk suriçi cami ya da şadırvanına ait Osmanlı kitabesi olup, Trabzon’un Türk Dönemi tarihi için özel ve anlamlı bir değere sahiptir.

Cami üzerindeki ikinci tarih kitabesi ise mihrabın taç kısmında bulunan hat yazısının sonunda yer alır. Burada altlı üstlü istiflenmiş yazılardan alttakinde; “Ketebe hu Rıfat 1286” şeklinde hattat ismi ve H.1286/M.1869 yılı tarihi bulunur.