Hızırbey Camii 1562 yılında inşa edilmiştir. Arşiv kayıtlarında “Eksotha Mescidi” adıyla geçen yapı, 1798 yılında yeniden yapılmış, 1837 yılında ise kapsamlı bir onarım geçirmiştir. Ayrıca 1859 ve 1903 yıllarında da onarımlar görmüş, böylece zaman içinde birçok defa yenilenmiştir. Caminin bugünkü durumu ise 1996 ve 2010 yıllarında tamamen yeniden inşa edilmesiyle oluşmuştur.

Mimari açıdan değerlendirildiğinde, yapı iki üniteden meydana gelen bir cami planına sahiptir. Kesme taş malzeme kullanılarak yığma sistemde inşa edilmiştir. Kuzey-güney doğrultusunda konumlanan caminin ana girişi batı cephesindedir; bunun yanında doğu cephesinde aktif olarak kullanılmayan ikinci bir kapı daha bulunmaktadır. Kuzeybatı köşede yer alan minare, silindire yakın çokgen bir gövdeye sahiptir ve tek şerefelidir.

Caminin güney ünitesinde yer alan pencereler, 20. yüzyıl başlarına özgü mimari nitelikler göstermektedir. Yapının beden duvarları ile iç mekânda yer alan iki serbest ayağın taşıdığı kubbe, dıştan sağır kemerlerle çevrilmiş yüksek, dairesel bir kasnak üzerine oturmaktadır. Mihrap, kademeli bir niş biçiminde düzenlenmiş olup iki yanında yivli, dışa çıkıntılı ve bitkisel bezemeli başlıklara sahip sütunlar yer almaktadır.

Yapıya ait kitabeler iki noktada bulunmaktadır: Güney cephesinde pencere üzerinde ve avlu kapısının solundaki abdestlik duvarı üzerinde. Güney cephesindeki kitabede caminin H. 8 Rebiülevvel 1213 / M. 20 Ağustos 1798 tarihinde yeniden inşa edildiği belirtilmektedir. Abdestlik duvarındaki kitabe ise H. 1253 / M. 1837 yılındaki onarımı, ayrıca H. 1276 / M. 1859 ve H. 1321 / M. 1903 yıllarında yapılan ek müdahaleleri kaydetmektedir.

Kitabesi:
Barekallah kasr-ı nev-bünyad-ı ruh-efza budur
Nev-zamin-i dil-güşa, dar-ı bihişt-asa budur
Sahn-ı alemde mu’ayyen olmamış gerçe cinan
Olsa olsa yeryüzünde cennet-i a’la budur

Anlamı:
Ne mübarek bir yapıdır ki bu yeni bina, gönüllere huzur verir. Gönül açıcı yeni bir mekândır, âdeta cennet kapısı gibidir. Dünyada benzeri bulunmamış bir cennet bahçesidir bu; olsa olsa yeryüzünde en yüce cennet budur.

✶ Medya