Halife Camii, Mardin ili, Artuklu ilçesi, Diyarbakırkapı Mahallesi’nde yer almaktadır. Müftülüğün tabelasında 1374 tarihi yazmakla birlikte cami girişinin alınlığındaki kitabeye göre cami, H. 1274 (M. 1857) yılında inşa edilmiştir. Yığma teknik ile inşa edilen camide, düzgün kesme taş kullanılmıştır. Dikdörtgen planlı bir alana oturtulan camiye giriş, kuzeyde bulunan yarım daire kemerli bir giriş açıklığı ile sağlanmaktadır. Dikdörtgen planlı harim mekânı, doğu-batı doğrultusunda 9,75m ve kuzey-güney doğrultusunda ise 4,70m ölçülerindedir. Harim mekânının güney duvarında, genişliği 0,70m, derinliği 0,50m ve yüksekliği 1,83m ölçüler-inde bir mihrap yer almaktadır. Harim mekânının güneybatısında, 2,75×3,63m ölçülerinde ve dikdörtgen planlı bir türbe bulunmaktadır. Beşik tonoz ile örtülü olan türbenin içinde Hacı Ömer Halife’ye ait mezar yer almaktadır. Harim mekânının kuzeydoğusunda ise dikdörtgen planlı üzeri beşik tonozlu imam odası bulunmaktadır. Üzeri beşik tonoz ile örtülü olan camide, çeşitli biçimlerde pencere açıklıkları mevcuttur. Caminin kuzeyinde, dikdörtgen planlı bir avlu vardır. Bu avluya, doğuda bulunan yarım daire kemerli ve dikdörtgen formlu açıklık ile geçiş sağlanmaktadır. Avlunun kuzey ve batısında hela, kuzeydoğusunda ise sonradan eklenen minare yer almaktadır. Kare kaide üzerine yükselen minare, silindirik gövdeli ve tek şerefelidir. Yapının büyük bir kısmı yeniden yapılmıştır. Caminin batısında, modern malzeme ile yapılmış metal konstrüksiyonlu camekânlı bir mekân bulunmaktadır. Camiye, minare, bayanlar mescidi ve abdesthane için betonarmeden yapılan yeni mekânlar eklenmiştir. Minare yapımında kesme taş, yapının avluya bakan duvarlarında ise yer yer çimento harç, sıva ve boya kullanılmıştır. Abdest mekânı zemininde, karo seramik, avlu zemininde ise mozaik seramik kullanılmıştır. Harim mekânının tonozlu tavanı ve duvarları boyanmış; boyada rutubetlenme ve dökülmeler tespit edilmiştir. Duvarları, mihrap ve diğer nişler belli bir yüksekliğe kadar ahşap ile kaplanmıştır. Tavanda biyolojik bozulmalar mevcuttur.1

  1. Mardin İli Kültür Envanteri, Cilt I, s. 31. ↩︎