Lülecizâde Çeşmesi Niksar İlçe Merkezi Kırkkızlar Mahallesi’nde, Çöreğibüyük Camisi bitişiğinde yer almaktadır. Önceleri Çöreğibüyük Camii’nin karşısında yer aldığı, sonradan mevcut yerine konulduğu bilinmektedir.

Niksar Harmancık Tepesi Nekropol alanından getirilen bir Roma dönemi lahitinin, çeşmeye dönüştürülmesiyle elde edilmiştir. Tek kurnalı çeşmenin üzerine konulan lahit kapağında figürlü bezemeler yer almaktadır. Üzeri balık pulu şeklinde işlenmiş kapağın akroterlerinde iki ayrı kompozisyon yer almaktadır.

Batı köşesindeki akroterde koyunlarını otlatan bir çoban, doğu köşesindeki akroterde bir hayvanı sağan kadın figürü tasvir edilmiştir. Bu figürlü tasvirlerin altında volütlü kıvrımlar, onların arasında kalan bölümde ise üzüm ve asma dallarından oluşan bir bordür yer almaktadır. Lahit teknesinin yalak olarak kullanıldığı çeşmenin aynalığının iki yanında bulunan volütlü ve yivli taşlar da devşirme malzemedir.[1]

2.-4. yüzyıllar arasında görülen iyi çoban ve pastoral konulu sahneler hem paganizmde hem de Erken Hıristiyanlıkta kullanılmıştır. Yerel ustalar tarafından, eyalet üslubunda yapılmış Niksar’daki lahit kapağı üslup özellikleri doğrultusunda 3. yüzyılın ikinci yarısına tarihlendirilmektedir.[2]

Çeşmenin saçak kısmının hemen altında yer alan kitabenin; çeşme adı ve banisinin yer aldığı kısımlar tek satır, metin kısmı çift satır olmak üzere 10 satır olarak düzenlenmiştir.

Kitabeden, çeşmenin Lülecizâde kardeşler tarafından H.1340/ M.1921-1922 yılında inşa edildiği anlaşılmakta olup, kitabesi şöyledir:

“1- Ḳardāşlar Çeşmesı̇̄

2- Merḥabā ey yōlcī ḳardāşlar, size heb merḥabā

3- Ōḳūyun bir Fātiḥa rūḥumuz būlsūn ṣafā

4- Żiyā, Naẓı̇̄f, ʿĀsaf, Faḫrı̇̄, Ṣıdḳī şehı̇̄ddir dünyādan şimdı̇̄ ōldīlar cüdā

5- Ṣuyī būlān Ṣālih ḳardāş rāżī ōlsūn evvel Ḫudā

6- Dı̇̄n yōlunda cān vı̇̄rmişiz cānımız ōlsūn fedā

7- İ̄çin ṣūyī beşimizin rūhī būlsūn ġıdā

8- İşbū çeşme sene bı̇̄ñ ǖç yǖz ḳırḳda būldī nemā

9- İ̄çin ʿāfiyetle g̃ı̇̄diñ selāmetle

10- Lǖlecı̇̄zāde Birāderler 1340”.[2] [3]

—–

1 Kültür Portalı

2 Ü. Melda ERMİŞ, Neokaisareia/Niksar’da Roma ve Bizans Dönemine Ait Arkeolojik Veriler

3 Halit Çal, Niksar’da Türk Eserleri, Kültür Bakanlığı Yayınları, 1989.

4 Transkripsiyon ve harekeler için; Halit Çal’ın Niksar’da Türk Eserleri isimli kitabındaki metinler temel alınmış, Engin Mutlu tarafından transkripsiyon ve harekelerde bazı ekleme ve düzeltmeler yapılmıştır.

✶ Medya