Aziziye Kışlası, 1861–1876 yılları arasında hüküm süren Sultan Abdülaziz’in donanmayı ve kara ordularını güçlendirmeyi amaçlayan askerî reformları kapsamında, 1860’lar–1870’lerde Hüsrev Paşa Camii ile batı surları arasında inşa edilen büyük ölçekli bir Osmanlı yapısıdır. Dönemin askerî politikaları doğrultusunda imparatorluğun çeşitli bölgelerinde kurulan kışlalardan biri olan yapı, arşiv kayıtlarında ve tarihî görsel belgelerde doğrulanmakta olup görsellerde yaklaşık 10 bin metrekarelik geniş bir alana yayılan devasa bir askerî tesis olarak tanımlanmakta ve bu özelliğiyle Van şehrinin en büyük yapısı olarak kabul edilmektedir. Sultan II. Abdülhamid döneminde hazırlanan fotoğraf albümünde de kışlanın net fotoğrafları yer almaktadır.

2022’de Kültür ve Turizm Bakanlığı izniyle Prof. Dr. Gülsen Baş Terzioğlu başkanlığında başlatılan ve sanat tarihçi, tarihçi ile arkeologlardan oluşan 20 kişilik uzman ekibin yürüttüğü kazılar 2025 yılında yoğunlaştırılmıştır. Bu çalışmalar sırasında yaklaşık 40 cm derinliğe inilerek 35 cm yüksekliğinde taş örgülü duvarlarla sınırlanan mekânlar açığa çıkarılmıştır. Aynı bölgede daha düzgün kesme taş örgülü duvarlar ile kışla kapısına işaret eden mimari kalıntılar tespit edilmiştir. Özellikle doğu cephesinde yürütülen kazılarda belirli bir yüksekliğe kadar korunmuş taş örgülü duvarlar ve bunların üzerinde yer aldığı anlaşılan ancak günümüze ulaşmamış kerpiç örgülü üst yapı izleri ortaya çıkarılmıştır. Ayrıca kışlanın güneyinde, surlarla birleştiği noktada “dokuz taş” oyun taşı bulunmuştur. Bu bulgular yapının alt bölümünde taş örgü üst bölümünde ise kerpiç malzeme kullanılan bir inşa düzenine işaret etmektedir.

Nisan ile Temmuz 1915 arasında yaşanan ve Ermeni ayaklanmacılar ile Osmanlı birlikleri arasındaki, daha sonra da Ermeni ve Rus güçleri ile Osmanlı birlikleri ve onları destekleyen Kürt milisler arasındaki ardışık çatışmalar sonucunda eski Van ağır şekilde tahrip olmuş ve yakılarak tamamen yok edilmiştir. Şehrin bütünüyle yok olduğu bu süreçte Aziziye Kışlası’nın da büyük ihtimalle aynı olaylar sırasında yok edilmiş olmalı.

✶ Medya