Mar Hırmız Keldani Kilisesi, Mardin ili, Artuklu ilçesinin Şar Mahallesi’nde yer almaktadır. Kilisenin giriş kapındaki tabelada MS 397 yılında yapıldığı yazılmakla birlikte Horiepiskopos G. Akyüz’e göre MS 430 yılında yapılmıştır. Yapımında kesme taş, moloz taş ve tuğla kullanılarak inşa edilmiştir. 3 katlı kilise, dikdörtgen bir alana oturtulup revaklı bir atrium ve etrafında şekillenen yapılar topluluğundan oluşmaktadır. (…Girişi güneybatıda bulunan atriumun etrafında şekillenen yapılar topluluğu, papaz evi, misafirhane, divan ve müştemilattan oluşmaktadır. Bu yapılar topluluğuna, atriumun doğusunda bulunan merdiven ile çıkılmaktadır. Üçüncü katın terasında, kare kaide üzerinde ve dört payeye oturtulan çan kulesi bulunmaktadır. Naos ve atriumda, bitkisel ve geometrik motifler dışında kitabeler de görülmektedir. Yapı, 2011 yılında yapılan restorasyon sonucunda naosdaki kubbe kemeri ve sütunlar sıvanmış, naosun batısındaki bölümün tonoz yüzeyleri boyanmıştır. Boyada rutubetlenme ve dökülmeler görülmektedir. Naosun duvar yüzeyinde boşalan derzler ve taşların kopan kısımları harç ile doldurulduğu gözlemlenmektedir. Bazı taşlarda kararmalar mevcuttur. Boyanan pastoforium hücreleri ve tonoz yüzeylerinde boyada rutubetlenme tespit edilmiştir. Naosun döşeme taşlarında aşınma ve kararmalar, batısındaki döşeme taşlarında ise rutubetlenme ve küflenme görülmektedir. Atriumun tonoz yüzeyleri onarımlar geçirmiştir. Boyanan tonozun yüzeyinde rutubetlenme mevcuttur. Cephe duvarlarının ve sütunların yüzey temizliği yapılmış; duvar derzleri harç ile yeniden doldurulmuştur. Bazı taşlarda kararmalar mevcuttur. Avlunun döşeme taşlarında kararma, aşınma ve yosunlaşma görülmektedir. Cephe duvarına gömülü kitabelerde kısmi kayıplar görülmektedir.1

  1. Mardin İli Kültür Envanteri, Cilt I, s. 79. ↩︎