Mekteb-i İdâdî-i Mülkî

Mekteb-i İdâdî-i Mülkî (Mekteb-i Hamidiye) 1880 yılında, Trabzon’un büyük ve köklü ailelerinden Nemlizade Hikmet Efendi’nin öncülüğünde, Nemlizade Hacı Ahmet ve Nemlizade Mehmet Efendilerin on arkadaşı ile yaptıkları davete uyan Ali Naki Bey’in Trabzon’a gelmesiyle kurulmuştur. Yapı, Gülbaharhatun Mahallesi’nde Reşit Efendi’nin evinde “Mekteb-i Hamidiye” adıyla altı sınıflı bir idadi olarak açılmış; ilk müdürlüğünü Ali Naki Bey yürütmüştür.

Zamanın Trabzon Valisi Edip ve Şair Sırrı Paşa’nın öncülüğü ile, şimdiki Trabzon Lisesi’nin bulunduğu yerde inşa edilen resmî idadi binası 1887 yılında tamamlanmıştır. Ali Naki Bey’in müdürlüğünü yaptığı Mekteb-i Hamidiye’nin öğretmen ve öğrenci kadrosu bütünüyle bu yeni liseye aktarılmış; Tarihi Trabzon İdadisi’nin ilk müdürü yine Ali Naki Bey olmuştur.

1887-1893 yılları arasında şartların normal olmaması nedeniyle eğitim-öğretim faaliyetleri de normal şekilde sürdürülememiştir. Buna rağmen okul, 1887-1902 öğretim yılı sonuna kadar dokuz dönem mezun vermiştir. Kuruluşundan itibaren 23 yıl boyunca idadi adı ve biçimi ile öğrenimini sürdüren okul, 1910-1911 öğretim yılında sultaniye dönüştürülmüş ve Trabzon Sultani’si olarak anılmaya başlanmıştır.

Savaş yıllarında Trabzon Sultani öğrencilerinin bir kısmı cepheye, bir kısmı iç bölgelere, bir kısmı da batıya gönderilmiş ve okul tamamen boşaltılmıştır. 1914-1915 yıllarında cihan harbi nedeniyle mektep hastane olarak kullanılmış, 1915-1916 ve 1916-1917 yıllarında Rus işgali nedeniyle öğrenim yapılamamıştır. Çanakkale Savaşı’na giden öğrenciler geri dönememiştir.

1924-1925 ders yılında sultaniler liseye dönüştürülmüş; okul “lise” adıyla anılmaya başlanmıştır. Sultani döneminin son müdürü Ali Canip (Yöntem) Bey’dir. Eski adıyla “Mekteb-i İdadi”, yeni adıyla “Lise” binası, aradan geçen 46 yıl içinde öğrenim yapılamayacak duruma gelmiş; yapılacak onarımın yeterli olmayacağı belirtilerek Milli Eğitim Bakanlığı’na müracaat edilmiştir. Bakanlığın gönderdiği heyetin incelemeleri sonucunda yeni bir lise binasının yapılması uygun görülmüş ve yeni binanın temel atma töreni 16 Haziran 1938 tarihinde gerçekleştirilmiştir.