Cami, Sokullu Mehmet Paşa Külliyesi bünyesinde Payas`ta 16. yüzyılda inşa edilmiş olup; medrese (tekke, hângâh), arasta, kervansaray, tabhane, imaret, hamam, fırın, sıbyan mektebi (dâr’üt-ta’lim) ve yapıların muhtelif yerlerinde bulunan çeşmelerden oluşmaktadır.

Sokullu Mehmet Paşa tarafından yaptırılan, Hassa Mimarlar Ocağının başında olması ve eserlerinin sıralandığı listelerde adının geçmesinden dolayı Mimar Sinan’ın inşa ettiği kabul edilen caminin de içinde bulunduğu külliye, klasik dönem Osmanlı Mimarisi özellikleri taşımaktadır. Sokullu Mehmet Paşa adına vakfiyesi bulunan külliyenin, sadece kervansarayın arasta girişindeki basık kemerli taç kapısı üzerinde tarih veren bir kitabe vardır. Mermer üzerine beş satır talik hatlı ve H. 981, M. 1574 tarihli inşa kitabesinin okunuşu şöyledir:

“1- Âsaf-ı Sultân Selim ibni Süleymân-ı zamân, ol semt-i fahr-i ‘âlem-i sâhib-i hulk-i hasen,
2- Anlayıp bu dehr-i fâninin fenâsın, râyet-i bî bekâdır gördü bu dâr-ı nevvârı pûrmihen,
3- Yaptı bu hânı rızâyı hakkiçün vakf eyledi, menzîl-i ‘ukbâyı âbâd eyledi erkenceden,
4- Hak kabul ide aceb bî-misl olubdur, hak bu kim değme insâna nasîb itmez bu hayr-ı zü`l-minen,
5- Vâkıf-ı sâhib-i eser târih edip dedi, hân-ı vakfı ebnâ-i sebîl ettim bunu lillâhi ben. 982”

Kitabenin çevirisi şöyledir:
“1- Alemin kendisiyle övündüğü güzel ahlak sahibi Süleyman’ın oğlu Sultan Selim’in Âsaf’ı (bilge veziri)
2- Bu fani dünyanın geçici olduğunu anladı, sancağın daimi olmadığını, bu ışıltılı dünyanın mihnetlerle dolu olduğunu gördü
3- Bu hanı Allah rızası için yapıp vakfetti, böylece dünyadayken, erkenden ahiretini bayındır ve mamur eyledi
4- Allah kabul etsin benzersizdir, Allah nasip etmez bu lütuf ve ihsan dolu hayrı herkese,
5- Bu eserin sahibi ve vakfedeni tarih düşürüp dedi: Ben Allah rızası için bu hanı seyahat edenler veya yolda kalanlara vakfettim. H. 982” (M.1574-75)1

Caminin hariminde, mihrabın sol yanında mermer üzerine siyah boya ile iki satır halinde sülüs hatla yazılmış bir Hadis-i Şerif bulunmaktadır.2 Arapça olan metnin okunuşu şöyledir:

“Kâle’n-Nebiyyu salla’l-lâhu aleyhi ve sellem.
Hayru’n-nâsi men keffe fekkehû ve fekke keffehû,
Ve şerrü’n-nâsi men keffe fekkehû ve fekke keffehû.
Ketebehû ‘Ârif Zaptiye.”

Hadis-i Şerif metninin çevirisi şöyledir:
“İnsanların en hayırlısı (boş konuşmamak için dilini tutup) ağzını kapatan ve (başkalarına yardım etmek için elini) avucunu açık tutandır.
İnsanların en şerlisi (faydasız konuşma ve boş sözlerde dilini tutmayıp) ağzını açan ve (elini hayır ve infaktan uzak tutup) avucunu kapatandır.
Bunu Arif Zaptiye yazdı.”3

Cami 6 Şubat Depremi’nde hasar görmüştür.

—–

  1. Kitabenin okunuşunda ve çevirisinde Engin Mutlu tarafından düzeltme ve eklemeler yapılmıştır. ↩︎
  2. Saffet Aşık, Payas Sokullu Mehmed Paşa Kulliyesi, Ç. Ü. S. B. E. İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı, Y.L.T., 2024. ↩︎
  3. Hadis-i Şerif metninin okuması ve çevirisi Engin Mutlu tarafından yapılmıştır. ↩︎

✶ Medya

✶ İlişkili Yerler