Saltuk Gazi Mahallesi’nde bulunan han, inşa tarihi bilinmeyen, ancak 13. yüzyılda yapılmış olabileceği düşünülen bir yapıdır. Saltuk Gazi Mahallesi’nde, Doğu Kapısı’nın karşısında, surların dibinde yer alan han, dıştan 7.45 x 20.00 metre, içten 5.00 x 19.00 metre ölçülerindedir. Kuzey-güney doğrultusunda dikdörtgen plan şemasına sahip yapı, Anadolu Selçuklu hanlarında tek bölümlü kapalı mekânlı yapı grubu içinde değerlendirilebilir.

Yapı dışarıdan düz toprak dam ile örtülüdür; içeriden ise sivri beşik tonozludur. Üst örtü, doğu ve batı duvarlarda duvar ayaklarına oturan üç sivri kemerle desteklenmiştir. Han kalıntısının güney cephesinde, ortada yer alan dikdörtgen formlu giriş kapısı dışında açıklık bulunmamaktadır. Yapı dışarıdan kaba yonu taş, içerden ise tamamen düzgün kesme iri gözenekli bazalt taş malzemeyle inşa edilmiştir.

Lynch, eski bir yapı olarak tanımladığı hanın güney cephesinde süslü iki niş bulunduğunu, sağlam olan yüksek tonozlu örtünün ortasında ışık ve hava sağlayan kare bir açıklık yer aldığını aktarmaktadır. Günümüzde yapının güney cephesinde duvarın içinde yan yana iki niş izlenebilmekte, ancak Lynch’in söz ettiği gibi bordür ve silme satıhlarında süs unsurları bulunmamaktadır.

Han olarak inşa edildiği söylenebilecek yapının günümüzdeki girişinin ana giriş kapısı olması düşündürücü olarak belirtilmiştir. Plan şeması açısından Divriği Handeresi Köyü Mirçinge Hanı’nı, yani 19. yüzyıla ait Mirçinge Hanı’nı hatırlattığı ve 1237 yılında II. Gıyaseddin Keyhüsrev tarafından Antalya-Alanya kervan yolu üzerinde yaptırılan Şarapsa Hanı ile benzerlik gösterdiği düşünülebilir. Hanın inşa tarihini veren kitabe, vakfiye, belge vb. bulunmadığından yapılış tarihi bilinmemektedir. Bununla birlikte 13. yüzyıl Selçuklu hanlarına az da olsa plan bakımından benzerliği ve daha çok kesme taş duvar örgüsü benzerliği göz önünde tutulduğunda, 13. yüzyılda yapılmış olabileceği düşünülebilir.

✶ Kaynaklar