Şeyh Abdülaziz Camii, Mardin ili, Artuklu ilçesi, Ulu Camii Mahallesi’nde yer almaktadır. Müftülüğün tabelasında 1902 yazmakla beraber mihrabın alınlığındaki kitabeye göre H. 1373 (M. 1953) yılında inşa edilmiştir. Yığma teknikle inşa edilen camide, kesme taş kullanılmıştır. Dikdörtgen bir alana oturtulan camiye giriş, doğuda bulunan dikdörtgen formlu giriş açıklığı ile sağlanmaktadır. Harim mekânı, doğu-batı yönünde 7,85m, kuzey-güney yönünde 13,80m, ölçülerinde olup, dikdörtgen planlı ve sivri kemerli iki sahına ayrılmıştır. Harim mekânın güneyinde, 1,0m genişliğinde, 0,55m derinliğinde ve 2,10m yüksekliğinde dışa çıkıntılı mihrap bulunmaktadır. İki kademeli niş içine alınan mihrabın sağ ve solunda sütuncelere yer verilmiştir. Üst kısmı istiridye kabuğu biçiminde yapılan mihrabın alınlığında da kitabe yer almaktadır. Mihrabın batısında, ahşap yapımı minber bulunmaktadır. Harim mekânının dört yöne bakar vaziyette eyvan düzenlemesine sahip olduğu anlaşılmaktadır. Kuzeydoğu ve kuzeybatısında bulunan dikdörtgen planlı eyvanların üzeri, beşik tonoz ile örtülü mekânlar yer almaktadır. Çeşitli biçimlerde pencere açıklıklarına yer verilen caminin üzeri beşik tonoz ve yıldız tonozlu olup; dıştan düz dam şeklinde yapılmıştır. Caminin doğusunda, doğu-batı yönünde 8,30m, kuzey-güney yönünde 5,0m ölçülerinde, dikdörtgen planlı ve revaklı bir avlu ile karşılaşılır. Avluya doğuda bulunan yarım daire kemerli girişten geçiş sağlanmaktadır. Hela, avlunun kuzeyindedir. Harim mekânında yer alan tonozlarda dökülme ve rutubetlenme gözlemlenmektedir. Kesme taşlarda renk bozulması ve dökülmeler mevcuttur. Doğal ve beşeri tahribata uğrayan caminin güneydoğusundaki avlu kısmına sonradan yapı eklemeleri yapılmıştır.1

  1. Mardin İli Kültür Envanteri, Cilt I, s. 33. ↩︎