Şeyh Hamit Türbesi, Mardin ili, Artuklu ilçesi, Kayaca Mahallesi’nde yer almaktadır. 19.yy sonuna tarihlenen türbenin yapımında, kesme ve düzgün kesme taş kullanılarak dikdörtgen bir alana oturtulmuştur. Türbe, dikdörtgen planlı bir hol ve etrafında şekillenen mekânlardan oluşmaktadır. Yapının kuzeyinde bulunan yuvarlak kemerli açıklıktan, doğu-batı yönünde 10,0m, kuzey-güney yönünde 4,55m ölçülerinde ve dikdörtgen planlı hole geçilmektedir. Holün güneyinde genişliği 1,50m, derinliği 1,10m, yüksekliği ise 2,23m ölçülerinde olan mihrap bulunmaktadır. Holün batısında, asıl türbe alanı bulunmaktadır. Türbe, 4,60×4,60m ölçülerinde kare planlı olup içerisinde Şeyh Hamit ve ailesine ait 4 adet mezar yer almaktadır. Türbe alanının üzeri çokgen kasnağa oturtulan kubbe ile örtülmüş ve kubbeye geçişlerde ise mukarnaslı tromplardan yararlanılmıştır. Türbe alanında, çeşitli formlarda pencere açıklıkları mevcuttur. Holün kuzeydoğusunda, 3,80×3,80m ölçülerinde kare planlı ve üzeri düz dam ile örtülü bir mekân bulunmaktadır. Mekânda bir adet mezar mevcuttur. Holün güneydoğusunda, 3,40m ölçülerinde ve kare planlı üzeri kubbe ile örtülmüş bir mekân yer almaktadır. Bu mekânda ise 2 adet mezar bulunmaktadır. Holün doğu ve batısında mezarlar tespit edilmiştir. Bunların dışında holde yuvarlık kemerli pencere açıklıkları ve çeşitli formlarda nişler mevcuttur. Türbe alanının güneydoğusunda, doğu-batı yönünde 3,05m, kuzey-güney yönünde 3,20m, ölçülerinde ve kareye yakın dikdörtgen bir mekân bulunmaktadır. İçi boş olan mekâna, batıda bulunan yuvarlak kemerli açıklıktan geçiş sağlanmaktadır. Mekânda, kubbeye geçiş elemanı olarak tromplar kullanılmış ve sivri kemerli pencere açıklıklarına yer verilmiştir. Mekânın batısında çeşitli formlarda pencere bulunmaktadır. Mekânın batı cephesindeki pencere açıklıklarının üzerinde kitabe yer almaktadır. Türbe alanının etrafı istinat duvarı ile çevrelenmiş olup türbe alanının etrafında çok sayıda mezar tespit edilmiştir. Bu mezarlar, eski ve yeni mezarlardan oluşmaktadır. Mezarların şahidelerinde Arap ve Latin harfleri ile yazılmış künye bilgilerine yer verilmiştir. Baş şahideleri serpuş şeklinde olan mezarlar dışında etrafı düzensiz taşlar ile örülen mezarlar da mevcuttur. Mezar yapılarında ve şahidelerinde bitkisel ve geometrik motifler yer almaktadır. Yapının, yakın zamanda herhangi bir restorasyon geçirdiğine dair bilgiye ulaşılamamıştır. Holün duvarlarında özgün taş malzemenin üzerinde çimento esaslı sıva ve boya uygulanmıştır. Yüzeylerde rutubetlenme, küflenme, boya dökülmesi, çatlaklar ve kabarmalar gözlenmektedir. Holün batısında bulunan türbe mekânının duvarı özgün dokuda olup taş yüzeylerinde renk bozulmaları, rutubetlenme ve biyolojik bozulmalar görülmektedir. Boşalan derzler ve kopan parçalar harç malzeme ile doldurulmuştur. Kemer üzerinde bulunan kitabe taşında aşınmalar mevcuttur. Boşalan derzler harç ile doldurulmuştur. Günümüzde kubbede yoğun bir şekilde biyolojik bozulmalar, rutubetlenme ve küflenme, duvar yüzeylerinde ise boya dökülmesi, rutubetlenme ve biyolojik bozulmalar görülmektedir. Duvar ve tavan yüzeylerine sıva ve boya yapılmış, yüzeylerde dökülmeler, biyolojik bozulmalar, yağmur akıntıları ve kirlenmeler mevcuttur. Dış duvar cephelerindeki taşların derzleri doldurulmuştur. Mezar taşlarında kopmalar, renk bozulması ve biyolojik bozulmalar tespit edilmiştir.1

  1. Mardin İli Kültür Envanteri, Cilt I, s. 53-54. ↩︎