İnşaat çalışmaları, eski şehrin Hatuniye mahallesinde daha önceden satın alınmış ve sultanın fermanıyla kilise yapımına tahsis edilmiş arazide 1860’ta başlar. Kilise, 29 Aralık 1865’te kutsanarak ibadete açılır.

Surp Pırgiç Kilisesi mimari açıdan gerçekten de şehrin öne çıkan binalarından biridir. Kilisenin mimari özellikleri hakkında bir yazar şöyle yazmaktadır: “Yeni inşa edilen Surp Pırgiç Kilisesi taş bir binaydı ve güzel bir tarza sahipti. 12 siyah sütun üzerinde küçük-büyük altı kubbesi yükseliyordu.”

Kilise dışarıdan dik bir forma sahipti, 32 m uzunluğunda ve 16 m genişliğindeydi. Kilisenin tasvirlerine göre duvarların tamamı fresklerle süslenmişti. Üç mihrabı Hisus Pırgiçi [Kurtarıcı İsa], Surp Asdvadzadzına ve Surp Krikor Lusavoriç’e ithaf edilmişti ve üzerlerinde adandıkları azizlerin resimleri vardı. Surp Krikor Lusavoriç’in yağlıboya tablosu dikkat çekiciydi ve bir sanat eseriydi. Kilisenin ana kapısının üzerinde, şehrin ilk Ermeni Katolik önderi Bedros Apelyan’ın yağlıboya tablosu asılıydı.

Kilise ve önderlik merkezinin yapım masraflarının büyük bir kısmının cemaat tarafından karşılandığı bilinmektedir. Kalusdyan’ın iddiasına göre İmparator III. Napolyon sözde bu binaların yapımı için cömert bir bağışta bulunmuştur.

Kilise arazisinde, Apelyan Hazretleri tarafından yaptırılmış papaz lojmanları ve kız okulu bulunmaktaydı.

Daha sonra kilisenin kuzey tarafında altı odalı bir rahibe manastırı yapımına başlanır ancak bina tamamlanamadan 4 Haziran 1965’te çıkan yangına yanar. 1868’te Fransız hükümetinin desteğiyle manastır eskisi kadar güzel ve sağlam olmasa da yeniden inşa edilir.

Hovsep Der-Vartanyan’ın belirttiğine göre: “Surp Porgiç Kilisesi, bir nevi inziva yeri ve rahibe manastırıydı. Burada çok sayıda rahip ve rahibe vardı.”

1889’da, Piskopos Gığemes Mikayelyan döneminde, Maraş’ın tanınmış tüccarlarından Hagop Ağa Khırlakyan kilise için gayet zevkli inşa edilen sütunlu çan kulesinin masraflarını karşılar. Çan kulesinin kitabesinde şöyle yazmaktadır: “Bu çan kulesi, Kermanip Piskoposu, Saygıdeğer Rahip Ankaralı Gğemes Mikayelyan önderliğinde inşa edilmiş, masrafları Hagop Ağa Khırlakyan ve diğer hayırseverler tarafından karşılanmıştır, 1889.”

Maraş’ın son kez boşaltılmasından önce, Katolik Ermenilerin dili lideri Başpiskopos Avedis Arpiaryan’dı. Kilisede 10 kadar rahip ve bir o kadar da rahibe bulunuyordu.

KAYNAK: https://www.houshamadyan.org/home.html