Tokat Kalesi’nin kesin kuruluş tarihi bilinmemektedir. Kalenin inşasına dair kesin bir kitabe veya kayıt yoktur. Ancak, kalıntılar üzerinde yapılan araştırmalar, en eski maddi izlerin MS 5. veya 6. yüzyıla ait olduğunu ortaya koyar. Kalenin ilk yerleşimcilerinin, yakındaki Komana Pontika’dan gelen Hristiyan gruplar olduğu düşünülmektedir.

Kale 500 yıl boyunca Bizans İmparatorluğu egemenliğinde kalmıştır. Türklerin Anadolu’ya girişiyle birlikte, kale 1074 yılında Danişmendli Beyliği’nin kurucusu Melik Ahmed Gazi tarafından fethedilerek bölgedeki Bizans hakimiyetine son verilmiştir. Danişmendlilerden sonra sırasıyla Anadolu Selçuklu Devleti, İlhanlılar, Eretna Beyliği ve Kadı Burhaneddin Ahmed Devleti’nin egemenliğine giren kale, nihayetinde Osmanlı İmparatorluğunhakimiyetine girmiştir. Osmanlı döneminde de önemli bir savunma yapısı olarak kullanılan ve zaman zaman hapishane işlevi gören kale, Türkiye Cumhuriyeti döneminden itibaren ise askeri savunmadan ziyade kültürel ve tarihsel bir anıt olarak önemini sürdürmektedir.

Kalenin mimarisi, üzerine kurulduğu doğal sarp kayalıklarla uyumludur. Beşgen bir plana sahip olan yapı, sekiz burçla güçlendirilmiştir. Kuzeydeki doğal kayaların kapı olarak tasarlandığı kalenin surları, kesme taş ve moloz malzeme kullanılarak inşa edilmiştir. Kale içinde ise sarnıçlar, cephanelik ve çok sayıda oda bulunmaktadır.

✶ Medya