Kayseri’nin Talas ilçesinin Yukarı Talas bölgesinde, batıya hâkim manzaralı bir yamaçta konumlanan Devir Köşkü, bölgenin hem mimari hem de kültürel hafızasında özgün bir yere sahiptir. Gülbenkyan ailesine ait olduğu düşünülen bu yapı hakkında belgeler yetersiz olsa da, İmamoğlu ve Kudret’in çalışmaları, mülk sahibi ailelerin beyanları ve bölge halkının hafızasında yer eden anlatılar aracılığıyla önemli bilgiler derlenebilmiştir. Devir Köşkü, mimari formu ve yerleşimiyle yalnızca bir konut değil; geçmişin, belleğin ve dönüşümün somutlaştığı bir mekân olarak karşımıza çıkar.

Adını, batı cephesindeki silindirik, manzaraya hâkim mimari ögesinden alan köşk, büyük bir bağ evi yerleşkesinin parçası olarak inşa edilmiştir. 1886 yılında yapıldığı belirtilen köşk, Kurtuluş Savaşı sırasında kısa bir süre askeri amaçla kullanılmış, ardından hazineye geçmiş ve 1930 yılında Sait Azmi Feyzioğlu’na satılmıştır. Daha sonra Hasşerbetçi ailesinin mülkiyetine geçen yapı, zamanla çevresindeki geniş bahçesini ve bağlı yapılarını kaybetmiş; 1980’lerden itibaren parsel içinde yeni evlerin yapılmasıyla orijinal doku büyük ölçüde bozulmuştur.

Köşkün mimarisi, geleneksel bağ evlerinden izler taşımakla birlikte özgün formuyla ayrışır. Çokgen-plana sahip silindirik ana hacmi, iki katlı yüksekliği ve batıya bakan geniş pencereleriyle dikkat çeker. Bu bölüm, hem doğal ışık hem de manzara açısından avantajlıdır ve iç mekânda taş sedirler ile donatılmıştır. Yaz aylarında serinlik sağlayan iç havuzu, geleneksel süsleme anlayışını da yansıtır. Alt katta ise mutfak, kiler gibi servis birimleri yer alırken, zemin kat günlük yaşam için tasarlanmıştır.

Devir Köşkü’nün kuzeyinde, geçmişte yer alan ve 1940’larda yıkıldığı belirtilen bir diğer köşk daha bulunmaktaydı. Bu yapının taş sütunları günümüzde hâlâ bahçede görülebilmektedir. Kudret’in anılarında geçen “Aslanlı Ev” betimlemesi ile İmamoğlu’nun tarif ettiği mekânlar arasındaki benzerlikler, zamanla karıştırılan konutların bellekte nasıl iç içe geçtiğine işaret eder. Kudret’in betimlediği yüksek çiçek tarhları, kavisli taş merdivenler ve taş döşemeler, Devir Köşkü’nün özgün iç mekân düzenlemeleriyle örtüşmektedir.

Yapının malzemesi, yöresel taş ocaklarından temin edilen sal ve bazalt taşlarıyla oluşturulmuş, ahşap doğramalar ve taş lentolarla estetik bütünlük sağlanmıştır. Bahçedeki taş çiçeklikler, havuzlar ve bir zamanlar sarnıç ve şırahane olarak kullanılan alanlar, geleneksel Anadolu mimarisinin işlevsel estetiğini yansıtır. Yapının arka cephesinde yer alan ve kameriye olarak adlandırılan küçük köşk ise, zarif sütunları ve oyma ahşap tavanıyla bugüne kadar ulaşabilmiş özgün unsurlar arasında yer alır.

✶ Medya

✶ Kaynaklar