Ağustos 2025’te Nevşehir’in Ürgüp ilçesine bağlı Taşkınpaşa (Damsa) köyünde, bir evin kayadan oyma “odunluk/kömürlük” olarak kullanılan bölümünün temizliği sırasında, içinde taş işçiliği bir mihrap bulunan küçük bir ibadethane gün yüzüne çıkarıldı. İlk duyurular, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi (NEVÜ) Sanat Tarihi Bölümü ekibinin yürüttüğü yüzey araştırması ve temizlik çalışması sonrasında geldi; alanın İslâmî bir ibadethane olarak kullanıldığı, Eretna Beyliği dönemine ait olduğu ve mimari-üslup verilerine göre yaklaşık 6 asırlık (14.–15. yüzyıl) bir yapıyla karşı karşıya olunduğu değerlendirildi. NEVÜ Rektörü Prof. Dr. Semih Aktekin de sahayı yerinde inceleyerek ekipten bilgi aldı. Bu aşamada yapı, literatürde daha önce kayıtlı olmayan, kaya oyma nitelikte küçük bir mescit/dergâh birimi olarak tanımlanıyor.

Keşfin bağlamını anlamak için köyün tarihine bakmak gerekir. Taşkınpaşa, Kapadokya’nın güneydoğusunda, Ürgüp merkezine yaklaşık 19 km mesafede bir yerleşme; burada 14. yüzyıl ortalarında inşa edilmiş Taşkınpaşa Külliyesi (cami–medrese–türbeler) bulunur. Külliyenin kesin inşa kitabesi günümüze ulaşmadığından tarihlemeler, avludaki türbe kitabelerine (H. 743/1342 ve H. 756/1355) ve üslup özelliklerine dayanır. Resmî ve bilimsel kaynaklar bu topluluğu “Karamanoğulları dönemi eseri” olarak nitelerken, yerel tarih anlatılarında köyün kurucusu Emir Taşkın Paşa ve Eretna Beyliği çevresi de anılır; dolayısıyla siyasî atıf konusunda literatürde alternatif okumalar vardır. Külliyenin varlığı, köyde 14. yüzyıldan itibaren güçlü bir ilmî–dînî çekirdeğin bulunduğunu, yeni ortaya çıkarılan kaya ibadethanenin de bu çekirdeğin “yan birimi” (küçük mahalle mescidi ya da zâviye hücresi) olabileceğini düşündürür.

Yeni bulunan kaya ibadethanenin mimarî karakteri hakkında açıklanan başlıca unsur, doğrudan kayaya oyulmuş bir mekân ve duvarında “taş işçiliğiyle yapılmış mihrap”tır. Bu tip kaya-oyma ibadet hücreleri Kapadokya’nın mağara/kaya mimarisi geleneği içinde sık görülen, küçük ölçekli, çoğu kez tek hacimli alanlardır; mihrap nişinin varlığı mekânın mescit işlevini açıkça gösterir. NEVÜ ekibi ve medya paylaşımlarında, yerin “dervîş evi/zâviye birimi olabileceği” değerlendirmesi de not edilmiştir. Kesin bir tipoloji ve kronoloji için ise temizlik-sonrası ayrıntılı belgeleme, malzeme–yapım tekniği analizi ve (mümkünse) arkeometrik/epigrafik veriler beklenmektedir.