Kahya Yahya Konağı, 19. yüzyılın sonlarında inşa edilmiş olup dönemin geleneksel Trabzon konak mimarisinin seçkin örneklerinden biridir. Üç katlı ve teraslı yapıya sahip olan konak, bağımsız bir hamamla birlikte planlanmıştır. Mimari düzeni ve malzeme kullanımıyla dikkat çeken yapı, dönemin kentsel yaşam kültürünü ve çok katmanlı toplumsal yapısını yansıtır.

Konağın sahibi, Teşkilat-ı Mahsusa üyesi olduğu söylenen ve Trabzon Liman İskelesi’nin kahyalığını yapan Kahya Yahya’dır. Emrinde yüzlerce silahlı adam bulunduğu, Enver Paşa’nın yakınında yer aldığı ve onu takıntı derecesinde savunduğu bilinmektedir. Mustafa Suphi cinayetinden sorumlu tutulan Kahya Yahya, onun eşi Maria Suphi’yi evinde esir tuttuğu anlatısı ile edebiyatta da yer bulmuştur. Trabzon’da motorlu taşıtı olan ilk kişilerden biri olarak bilinen Kahya Yahya, bu aracını kente gelen devlet ricaline tahsis etmiş ve böylece önemli bir nüfuz kazanmıştır. Soğuksu yolunda Topal Osman tarafından suikasta uğrayarak öldürüldüğü de iddia edilmiş, ancak bu olay kesin olarak kanıtlanamamıştır.

Mimari açıdan bakıldığında Kahya Yahya Konağı, taş ve ahşap bileşenlerin dengeli bir birlikteliği üzerine kuruludur. Yağışın fazla olduğu bölge koşullarına uygun olarak geniş saçaklı ve kiremit kaplı çok yönlü kırma çatı sistemiyle örtülüdür. Zemin katlar ile rutubete açık kuzey ve batı cepheler taş malzemeden inşa edilirken, güney ve doğu cephelerde dolma veya bağdadi örgü tekniği kullanılmıştır. Bu farklı malzeme tercihleri, hem dayanıklılık hem de iç mekân konforu açısından işlevsel bir bütünlük oluşturur.

Yapının girişinde yer alan taş sütunlar, kompozit başlıklarıyla birlikte konağa zarif bir görünüm kazandırır. Sütunlu giriş bölümü ve iç sofa çıkması, cephe düzeninde ritmik bir hareketlilik yaratır. Giriş kısmı, taşlık ve kiler gibi servis birimlerinin yanı sıra kışlık odalar ve haremlik bölümünü içerir. Bu kat, ayrıca ocak, hela ve odunluk gibi gündelik yaşam birimlerini barındıran açık bahçe veya avluyla tamamlanır. Üst katlarda iç sofalı plan şeması hâkimdir. Yaşam odaları, başoda ve misafir kabul alanları bu katta yer alır.

Konakta kullanılan ahşap işçiliği, özellikle tavan süslemelerinde, yüklük, sedir ve çiçeklik gibi sabit mobilyalarda öne çıkar. Gusülhane ve kahve ocağı gibi unsurlar, hem estetik hem de işlevsel açıdan mekâna geleneksel bir nitelik kazandırır. İç sofanın yapı kütlesinden yaklaşık iki metre kadar ileriye taşan çıkması, 19. yüzyıl son çeyreğinde Trabzon’daki batılılaşma üslubunun tipik yansımalarındandır.

✶ Kaynaklar