Cumhuriyet Mektebi 1898 yılında tamamlanmış olup, Trabzon Maarif Müdürlerinden Tevfik Bey’in girişimleriyle Trabzon Mekteb-i İbtidaiyesi olarak inşa edilmiştir. Yapı, II. Abdülhamid Dönemi mimarisinin belirgin özelliklerini taşımakta ve dönemin eğitim yapılarında görülen simetri esasına uygun bir plan anlayışıyla düzenlenmiştir. Kesme ve moloz taş işçiliğiyle yığma sistemde inşa edilen mektep, bodrum üzerine iki kat ve bir teras kattan oluşmaktadır.

Mektebin giriş bölümü üç katlı olup cumbalı bir çıkma ile vurgulanmıştır; yan bölümler ise iki katlıdır. Doğu ve batı yönlerinde simetrik biçimde konumlandırılmış iki giriş kapısı, binanın dengeli cephe düzenini tamamlar. Zemin katta idare odaları ve derslikler yer alırken, üst katlarda koridor ve dersliklerden oluşan plan zaman içinde yapılan müdahalelerle kısmen bozulmuştur. Bodrum katı çok amaçlı kullanımlara hizmet etmiştir.

Yapının dış cephesinde görülen kat silmeleri, dışa taşırılmış taş söveler, basık kemerli pencereler, bina köşelerindeki yalancı rustik uygulamalar ve üçgen alınlıklar, Neo-Rönesans üslubunun karakteristik izlerini taşır. Bu bezemeler, dönemin Batı etkili mimari anlayışının Osmanlı sivil eğitim yapılarındaki yansımalarına güzel bir örnek teşkil eder.

Cumhuriyet Mektebi, tarihsel süreçte farklı adlar ve işlevlerle varlığını sürdürmüştür. 1908’de Kemer-i Hürriyet Mektebi, 1910’da Reşadiye İnas Mektebi adını almış; savaş yıllarında kapalı kaldığı dönemde ise “İhtiyat Zabitan Cemiyeti” adlı bir milis örgütüne ev sahipliği yapmıştır. Cumhuriyet’in ilanından sonra yeniden eğitim faaliyetlerine başlayan bina, sırasıyla Reşadiye İnas Mektebi, Cumhuriyet Mektebi ve Cumhuriyet İlkokulu olarak kullanılmıştır. 1960 ve 1992 yıllarında geçirdiği tadilatlarla sınıf sayısı artırılmış, 1997’den itibaren çeşitli isim değişiklikleriyle (Yunus Emre, Kaledibi ve Hızırbey İlkokulu) hizmet vermeye devam etmiştir. Son olarak 2023 yılında güvenlik gerekçesiyle boşaltılan yapı, bugün kullanılmamaktadır.