Gayrimüslim Mezarlığı veya Ermeni Maşatlığı, Kayseri’nin Battal Gazi Mahallesi’nde yer alan ve kentin günümüze ulaşabilen en eski gayrimüslim mezarlıklarından biri olarak dikkat çeker. Yapının geçmişi, Kayseri’nin ilk yerleşiminin kurulduğu tepeyle aynı bölgeye dayanır ve çevresindeki kayalık alanlarda görülen Roma Dönemi kaya mezarları, bu çevrenin çok eski çağlardan itibaren kesintisiz bir yerleşim sahası olduğunu gösterir. Halk arasında “maşatlık” adıyla anılması, Rumcadan geçen bu kelimenin mezarlık anlamı taşımasından ve bölgede bir dönem yoğun Ermeni nüfusunun bulunmasından kaynaklanır.

Mezarlığın günümüzde görülebilen mimarî düzeni oldukça sınırlıdır. Yalnızca taş duvarlarla çevrili bir alan hâlinde ayaktadır ve orijinal mezarların hiçbiri korunamamıştır. İç kısımda kırık durumda bazı mezar taşı parçaları bulunsa da bunlar eski düzeni yansıtmaktan uzaktır. Mezarlığa girmeden biraz ileride zemine gömülü bir lahit bulunduğu tespit edilmiş, ancak lahde ilişkin başka bir unsur günümüze ulaşmamıştır. Mezarlığın üst bölümünde geçmişte bebek mezarları için ayrıldığı bilinen seki ise artık mevcut değildir.

Ermeni Maşatlığı zaman içinde çeşitli düzenlemeler geçirmiştir. 1953 yılında Kayseri’nin eski belediye başkanlarından Osman Kavuncu tarafından yeniden düzenlenerek hizmete açılmış; böylece mezarlığın tamamen ortadan kalkması önlenmiştir. Daha yakın dönemde ise Kayseri Mezarlıklar Müdürlüğü kayıtlarına göre buraya en son 2000 yılında bir Hristiyan defnedilmiştir. 2001’de mezar yerleri belirsiz durumdayken, 2014 yılında Melikgazi Belediyesi tarafından gerçekleştirilen kapsamlı bir düzenlemeyle mezarlığın planı yeniden belirgin hâle getirilmiş, çevresine büyük bir istinat duvarı çekilmiş ve giriş için bir kapı yapılmıştır. Bu müdahale, mezarlığın en azından sınırlı da olsa korunmasını ve günümüze düzenli bir görünümle ulaşmasını sağlamıştır.

✶ Kaynaklar