Mikdat Dede Türbesi, mimarî özelliklerine dayanılarak muhtemelen 12. yüzyılın ilk yarısına tarihlendirilen, kesme taşla inşa edilmiş bir kümbettir. Herhangi bir kitabenin bulunmaması nedeniyle tarih belirlemesi yalnızca yapısal ve biçimsel niteliklere dayanmaktadır. Türbe, iri boyutlu taş blokların hâkim olduğu ağır ve sade bir mimarî anlayış sergiler.

Yapı, kareye yakın dikdörtgen prizmatik gövdeye sahiptir. Beden duvarları büyük ölçüde 0.45 × 1.20 metreye ulaşan iri kesme taşlarla örülmüştür. Duvarların alt bölümü pahlanarak zemine oturur; üst bölüm ise profilli bir saçakla sonlanır. Kümbetin üzeri, içte beşik tonoz, dışta basık bir tonoz kütlesiyle örtülüdür. Planın bütünlüğü, iç mekânın geleneksel gömü yapılarında görülen iki katlı şemadan ayrılarak tek hacimde çözümlenmesiyle dikkat çeker.

Giriş, kripta kapılarını andıran küçük ve sade bir açıklıktan sağlanır. Kapı eşiğini oluşturan büyük taş blok zamanla aşınmış ve belirgin şekilde çukurlaşmıştır. Girişin üzerinde yer alan büyük konsol biçimli kitle, yatay profilli kuşaklarla plastisite kazanır ve yapının tek süsleme unsurunu oluşturur. Konsolun üstünde yer alan küçük mazgal deliği iç mekânın tek ışık ve havalandırma açıklığıdır; yapıda başka pencere bulunmaz.

İç mekân, beşik tonozla örtülü tek hacimden oluşur. Hacim güneybatı–kuzeydoğu doğrultusunda uzanır ve genişliği 3.40 metre, uzunluğu 4.00 metre civarındadır. Mekânın üç yönünde, tabandan 0.80 metre yükseklikten başlayan ve 0.50 metre kalınlığında devam eden taş sekiler yer alır. Bu sekiler, kripta ile üst oda arasında görülen geleneksel ayrımı sembolik biçimde tek hacim içinde yansıtır. Lâhit, güneydoğu duvarına paralel biçimde konumlandırılmıştır. İç duvar örgüsü, dış yüzeyde olduğu gibi iri taş bloklardan oluşur; tonozun başlangıcı sekilerin üstünden itibaren yükselir.

Türbeyi çevreleyen kuşatma duvarı, merkezdeki kümbet ile duvar arasında bir çevre koridoru oluşturur. Bu kuşatma duvarı, kümbetin aksine daha küçük taşlarla ve daha özensiz bir işçilikle örülmüş olup üst bölümlerinde yakın döneme ait onarım izleri taşır. Ancak alt sıralarda görülen iri taşlar, duvarın ilk inşa sırasında kümbetle birlikte yapıldığını açıkça göstermektedir. Koridor yönüne bakan iç yüzeyde herhangi bir niş bulunmaz.

✶ Kaynaklar