Kalcıoğlu Konağı (1320 H / 1902 M), bahçe giriş kapısı üzerindeki kitabede belirtilen tarihte inşa edilmiş üç katlı bir yapıdır. Neoklasik üslupta, kesme ve moloz taş malzeme ile yığma usulde yapılan konak, bahçeli ve iç sofalı plan tipindedir. Kuzey–güney doğrultusunda dikdörtgen bir alan üzerine oturmaktadır. Zemin katı dükkânlar, üst katları ise ikametgâh amacıyla tasarlanmış olup, Trabzon’un geç dönem büyük konakları arasında yer almaktadır. Ana girişleri bahçe kapısından ulaşılan güney ve batı cephelerindendir; ayrıca doğudaki iki dükkân arasında sonradan açılmış bir kapı daha bulunmaktadır.

Zemin katta doğu cephe ortasındaki kapıyla ulaşılan bir giriş holü yer alır. Holün güneyinde aşhane, aşhanenin doğusunda kiler/depo bulunmaktadır. Holün iki yanında dükkânlar, güneybatı köşesinde ise üç kapıdan da erişilebilen döner merdiveni içeren merdiven dairesi vardır. Merdivenin batısındaki dar ve uzun bölüm hela ve lavabo olarak tasarlanmıştır. Üst katlar, merdiven dairesinin doğusundaki iç sofadan dağılan odalarla düzenlenmiş olup birbirinin tekrarıdır; iç sofanın doğu ve kuzey yönlerinde ikişer oda bulunur. Merdivenin batı kısmı ıslak zeminli mekânlara ayrılmıştır. Teras katı doğu–batı yönünde uzanan, ortada sofa ve iki yanında odaların yer aldığı “karnıyarık” plan düzenini göstermektedir.

Konağın dış cepheleri Neoklasik üslubun özelliklerini yansıtan başarılı bir düzenlemeye sahiptir. Yığma sisteminin taşıyıcı payelerle vurgulanması özellikle zemin katın cephe karakterini belirlemektedir. Katları ayıran kademeli ve belirgin yatay silmeler, pencereler, saçak kornişi ve üçgen alınlıklar cephelerin plastik etkisini artırmaktadır. Profilli taş pencere söveleri ve yüzeysel plasterler ile açıklık düzeni, dönemin yapılarıyla benzer bir anlayış sergiler.

Yapı, konut amacıyla inşa edilmekle birlikte zaman içinde farklı işlevlerle kullanılmıştır. Bir dönem devlet tarafından kiralanarak askerî yapı olarak değerlendirilmiş, bir başka dönemde okul olarak hizmet vermiş, daha sonra ise apart otel benzeri bir işleve sahip olmuştur. Günümüzde Kalcıoğlu ailesi ve kiracılar tarafından konut olarak kullanılmaya devam etmektedir. Esasen Kalcızade Mehmet Bey adına kayıtlı olan konak, varisler tarafından bağımsız bölümlere ayrılmıştır. Bu süreçte eksik kalan kısımların tamamlanması, özel girişlerin açılması, döşemelerin yükseltilmesi ve yeni bölümlerin oluşturulması gibi müdahaleler iç mekânda önemli bozulmalara neden olmuştur. Buna karşın özellikle dış cepheleri bakımından ilk dönem mimari karakteri korunarak günümüze ulaşmıştır.

Kalcıoğlu Konağı, yakın dönem yapılarından Hacı Rüştü Konağı (1901) ile benzerlik göstermekte; cephe taşıyıcı paye sistemi, kat silmeleri ve pencere düzeni bakımından Nemlioğlu Konağı (1874), üst kat ikametgâh planı yönünden ise eski Vali Konağı/Sanat Evi (1902) ile ilişkilendirilmektedir. Profilli taş pencere söveleri, yüzeysel plasterler ve açıklıkları bakımından İl Kültür Turizm Müdürlüğü Binası (1889), Gazeteciler Cemiyeti Binası (1891), Başbakanlık Basın Yayın Enformasyon Müdürlüğü Binası (1899), eski İş Bankası Binası (1902) ve Tiyatro Müdürlüğü Binası (1863) gibi sivil ve ticari yapılarla benzeşmektedir. Benzer Neoklasik yapılar, özellikle Çarşı, Kemerkaya ve Pazarkapı mahallelerinde, Kunduracılar ve Semerciler Caddesi ile Uzun Sokak boyunca görülen ve farklı kentlerdeki yapılara kıyaslanabilen bir mimari anlayışı yansıtmaktadır.

✶ Kaynaklar