Yavuz Selim Mektebi, Fransızlar tarafından 1856 yılında inşa edilen ve 1890 yılında yenilenen “L’école des Sœurs de Saint-Joseph de l’Apparition” adlı Sörler Koleji’nin savaş sonrasında mektebe dönüştürülmesiyle kurulmuştur. Yapı, düzgün dikdörtgen bir alana oturan, üç katlı ve kırma çatı örtülü bir plana sahiptir. Türk döneminde bazı değişiklikler yapılan yapının, farklı dönemlerde farklı işlevlerle kullanıldığı bilinmektedir.

“L’école des Sœurs de Saint-Joseph de l’Apparition” adlı mektebin, 1883 yılında Fransızlar tarafından misyonerlik faaliyetlerinin daha etkin yürütülmesi amacıyla kurulan Alliance Française derneğinin kuruluşundan itibaren 14 yıl genel sekreterliğini yapan Pierre François Charles Foncin’e göre 1856 yılında kurulduğu belirtilmektedir. Bu okulun, mevcut yapının yerinde daha küçük boyutlu olarak inşa edildiği ya da satın alınan eski bir evde faaliyet gösterdiği düşünülmektedir. Okulun kuruluşunda Madam Galerne (Rahibe Chantal) tarafından yönetildiği, daha sonra Madam Marango’nun (Rahibe Denise) görev aldığı ifade edilmektedir. Madam Marango döneminde eğitim yalnızca Fransızca verilmiş, başka bir dil konuşan öğrenciler cezalandırılmış ya da azarlanmıştır. Bu dönemde Fransız, Rum, İtalyan, Ermeni ve Müslüman kız öğrencilerin Fransızca okuma, yazma, şiir, harita okuma, dikte ve tarih alanlarında eğitim gördükleri aktarılmaktadır. Konsey tarafından 1884 yılında kitap ve madalya için 400 frank, 1887 yılında ise 150 frank bağış yapıldığı belirtilmektedir.

Uzun Sokağın güney yakasında yer alan “Collage des Freres Ecoles Chretiennes” adlı Frerler Mektebi’nin bu okul ile bağlantılı olduğu, ancak varlığını sürdüremediği ifade edilmektedir. Zamanla bu iki kurumun karıştırıldığı ve adlarının birbirinin yerine kullanıldığı, bu nedenle Sörler Koleji’nin Frerler Mektebi olarak da anıldığı anlaşılmaktadır. Frerler Mektebi’nin 1881 yılında kurulduğu, sabit bir binasının bulunmadığı ve kiralanan meskenlerde eğitim verdiği konsolosluk raporlarından bilinmektedir. Fransızların 1889 yılında yer satın alma girişimlerinin 1901 yılında tamamlanmasının ardından Osmanlı Devleti’nden okul yapımı için izin istendiği, plan ve cephe çizimlerini içeren dosyanın onaylanmasıyla inşa sürecinin başladığı ve okul binasının 1905 yılında tamamlandığı arşiv belgelerinde yer almaktadır.

Yatılı olarak eğitim veren bu azınlık mektebi, 1914 yılı evraklarına göre Ticaret ve Muhasebe Okulu olarak dersler vermiştir. I. Dünya Savaşı yıllarında Kızılay Hastanesi olarak kullanılmış, işgal yıllarında üst örtüsü değiştirilmiş ve hastane işlevi sürdürülmüştür. Savaş sonrasında 1920–1930 yılları arasında Amerikalılar tarafından Kimsesizler Yurdu olarak kullanılmıştır. 1930 yılından sonra Alman Hoştaş Kumpanyası tarafından işletilen bir Fındık Fabrikası’na dönüştürülmüştür. 1935 yılında Özel İdare tarafından satın alınarak mülkiyeti Milli Eğitim Vekâleti’ne devredilmiştir. 1935–36 eğitim-öğretim yılında “Yeni Okul” adıyla faaliyete başlayan yapı, 1964–65 eğitim-öğretim yılında “Yavuz Selim İlkokulu” adını almıştır. 1998 yılında adı “Yavuz Selim İlköğretim Okulu” olarak değiştirilmiş, 2012 yılında tekrar “Yavuz Selim İlkokulu” adını almıştır. 2017 yılında restorasyon kararıyla boşaltılan yapının restorasyonu 2024 yılında tamamlanmış, ancak faaliyete geçmemiştir.

Yapı, düzgün dikdörtgen bir alana oturan ana blok ile güneybatı kenarına kaydırılmış bir çıkma bloğundan oluşmaktadır. Kesme ve kaba yonu taş malzeme ile yığma usulünde, bodrum üzerine üç katlı olarak inşa edilmiştir. Doğu yönünde büyükçe bir bahçesi bulunmaktadır. Doğu yöndeki bahçeye bakan yükseltilmiş giriş kapısından giriş koridoruna ulaşılmaktadır. Giriş koridorunun her iki yanında, birbirinin simetriği büyük boyutlu yönetim odaları yer almaktadır. Koridorun batısında, dağılım merkezi olarak kullanılan orta sofa bulunmaktadır. Orta sofanın kuzeyinde ıslak zeminli bir mekân ve bir oda, güneyinde ise bir oda ve ıslak zeminli mekân yer almaktadır. Sofanın batısında üst kata çıkan merdiven ve çıkma bloğuna geçiş bulunmaktadır. Çıkma bloğunda çok amaçlı salon ve lavabolar yer almaktadır. İki kollu, orta sahanlıklı düz ahşap merdivenle ulaşılan üst katta, orta sofa kuzeye doğru uzanan “L” biçimli bir koridora dönüşmektedir. Bu katta çıkma bloğunda büyük bir oda ve koridor çevresine dizilmiş sınıflar bulunmaktadır. Diğer kat da aynı plan düzeninin tekrarı şeklinde tasarlanmıştır. Yapının üst örtüsü başlangıçta yükseltilmiş, dik eğimli ve omuzlu iken, işgal yıllarında değiştirilerek kırma çatı biçimine dönüştürülmüştür.

Bodrum katın basık kemerli yarım pencereleri, kat silmeleri, dışa taşkın taş söveli basık kemerli kat pencereleri ve alınlık düzenlemeleri cephelerde yer almaktadır. Çıkma bloğunda üst katta ve alınlıkta yuvarlak kemerli pencere düzenlemeleri görülmektedir. Cephe üst hizalarında yuvarlak ve küçük boyutlu pencereler bulunmaktadır. Yanlarda sütunlarla taşınan yuvarlak kemerli ana giriş kapısı, kütle halinde dışarı taşırılarak vurgulanmıştır. İç mekân düzenlemesi, farklı dönemlerde yapılan yeniden işlevlendirmeler sırasında bozulmuştur.

✶ Kaynaklar