Profitis Ilias Kilisesi, Balıkesir’in Ayvalık ilçesinde, bugün İlk Kurşun Tepesi olarak bilinen hakim bir yükselti üzerinde yer almış eski bir Rum Ortodoks ibadethanesidir. 1835 yılında üç nefli bir bazilika formunda yeniden inşa edilen yapının, Osmanlı arşiv belgelerinde “kadîmen mevcut” olarak tanımlanması, yerinde Bizans döneminden kalma daha eski bir dini yapının varlığına işaret etmektedir. 1900 yılında belediye mühendisi Nikolaos D. Ksyrafiadis tarafından hazırlanan teknik raporla ciddi mimari kusurları tespit edilen kilise, bir restorasyon ve genişletme sürecinden geçirilmiş; bu dönemde yapıya iki katlı bir narteks ve anıtsal bir ön cephe eklenmiştir. Ayvalık’ın 12 mahalle kilisesinden biri olan ve bünyesinde bir şapel, çan kulesi ile mezarlık barındıran bu anıtsal kompleks, 1923 yılındaki nüfus mübadelesi sonrası cemaatini yitirmiş ve 20. yüzyılın ortalarında tamamen yıkılmıştır. Günümüzde somut bir izi kalmayan kilise, kent hafızasında önemli bir “kayıp miras” olarak yer tutmaktadır.1

  1. Dönüşen Kentte İzler Bırakarak Kaybolmuş Bir Kamusal Mekan ve Anıtı: Ayvalık Profitis Ilias Tepesi ve Kilisesi, Hasan Sercan Sağlam ↩︎