Çatalin Yeraltı Şehri, inşa tarihi tahmin edilemeyen bir yeraltı yerleşimidir. Gesi / Kayabağ Köyü’nün doğusunda yer alan Değirmenderesi Vadisi’nde, Bahçeli (Efkere) Göleti’nin yaklaşık 200 metre sonrasında, vadinin batı duvarında bulunmaktadır. Daha önce araştırılmamış olan bu yeraltı şehri, dar bir alanda üç katlı olarak inşa edilmiştir.

Yapının kuzeybatı–güneydoğu doğrultusundaki uzunluğu 26 metre, eni 13 metre kadardır. Üç katın toplam yapısal alanı 621 m² olup bu alan içerisinde toplam 18 oda yer almaktadır. Yeraltı şehrine giriş, iki farklı kotta kazılmış büyük salonlarla sağlanmaktadır. Büyük salonun batısındaki tüneli kapatmak amacıyla kullanılan taş kapı, girişin önünde yerde durmaktadır. Bu savunma kapısı yerinde mevcut değildir; ancak tüneli ilk salona bağlayan noktada taş kapı yatağı, karşı duvarda ise kapının yuvası bulunmaktadır.

Doğu hattında kazılmaksızın yarım bırakılmış ve üst kata ulaştığı belirgin olan bir tünel mevcuttur. En alt katın doğu kısmında ise bir taş kapının ardından ulaşılan, oldukça düzgün oyulmuş iki büyük salon yer almaktadır. Yapının en derin ve son odası olan 5 × 2 metre ölçülerindeki salon beşik tonoz kubbeli olup dikkat çekici derecede düzgün bir mimariye sahiptir.

Yapının ilk inşa tarihini tahmin etmek mümkün değildir. Giriş kısımlarının inşa edildiği tarihten sonra yapının olasılıkla mesken olarak yeniden kullanıldığı söylenebilir. Yapı, büyük olasılıkla az sayıdaki bir nüfusu yerel çete ve eşkıya baskınlarından korumak amacıyla kazılmıştır. Zemindeki hafriyat miktarı, doğu kısmındaki alt salonların kazıldıktan sonra hemen hiç kullanılmadığını göstermektedir.

✶ Kaynaklar