Büyük Saray, Kubadabad Sarayı kompleksinin en büyük yapısı olup konumu, zengin süslemeleri ve iç mekân düzeniyle sultan ve ailesinin ikametine ayrılmıştır. Dikdörtgen bir teras üzerine inşa edilen yapının, biri ön avlu, diğeri ise seyir terası niteliğinde düzenlenmiş iki bölümlü bir avlu sistemi bulunmaktadır. İç mekân kurgusu ana hatlarıyla Küçük Saray ile benzerlik gösterir.

Yapının güneybatısında yer alan ön avluya kuzeybatı cepheden girilir. Bu avlunun güneybatı kenarında, bir sekinin arkasında yan yana sıralanmış yedi hücre yer alır. Güneydoğu kenardaki iki mekân doğrudan avluya açılırken diğerlerinin girişleri tespit edilememiştir. Avlunun kuzey köşesinde bir çeşmeye ait kalıntılar bulunmaktadır. Buradan taçkapı aracılığıyla geçilen iç mekânda, iki yanında odalar bulunan bir hol üzerinden Taht Salonu ve Taht Eyvanı’nın yer aldığı ana bölüme ulaşılır. Bu bölüm, resmî kabul ve görüşmelerin gerçekleştirildiği mekândır.

Orta bölümün batı kenarındaki iki odadan kuzeyde yer alanı, çini süslemeleri ve oturma sekisiyle öne çıkan özel bir mekândır. Taht eyvanının güney köşesindeki dar bir dehliz, köşkün “harem” olarak adlandırılan kısmına geçiş sağlar. Bu bölüm de ana kısma benzer bir plan düzenine sahiptir. Kuzeydoğu köşede, içinde özel bir helânın bulunduğu süit odanın sultana ait olduğu düşünülmektedir. Bunun doğusunda ise Kubadabad kazılarında ün kazanmış alçı dolap parçalarının ele geçirildiği oda yer alır. Yapının kuzeyinde bulunan ikinci avlu bölümü, harem ve taht eyvanından doğrudan geçilebilen, sultan ve ailesine ait daha mahrem bir alan olarak düzenlenmiştir.

Büyük Saray’a güneydoğu köşesinden bitişik olarak inşa edilmiş sultanî bir hamam da bulunmaktadır. Bu hamama hem ön avludan hem de harem bölümünden dar bir geçitle ulaşılır. Günümüze yalnızca zemin seviyesindeki duvarları ulaşabilen hamamda külhan ocağı, su deposu, sıcaklık, buna bitişik hücre, ılıklık ve soyunmalık ile cehennemlik kısmına ait tuğla ayaklar tespit edilmiştir.

Plan kurgusu ve seçkin süsleme özellikleriyle Büyük Saray, Türk saray ve köşk mimarisinin en önemli örneklerinden biri olup, plan anlayışı bakımından Topkapı Sarayı’nın erken bir öncülü olarak değerlendirilmektedir.

✶ İlişkili Yerler