Zal Paşa Hanı (Kohoz Hanı olarak da bilinir), Türkiye’nin Bitlis iline bağlı Adilcevaz ilçesinde, Van Gölü’nün batı kıyısındaki Yolçatı (eski adıyla Kohoz) köyünde yer alan geç 16. yüzyıl Osmanlı dönemi kervansarayıdır. Diyarbakır–Van–Tebriz–Halep güzergâhı üzerinde konumlanan yapı, orta büyüklükte üç nefli bir plana sahip olup nefler doğu-batı yönündeki kemerli sıralarla birbirinden ayrılmaktadır. Yapının banisi kesin olarak tespit edilememiş olmakla birlikte, I. Süleyman’ın 1548–1549 İran seferi sırasında Adilcevaz sancak beyi olduğu anlaşılan Zal Paşa’ya (ö. 1580) ya da Van beylerbeyi Köse Hüsrev Paşa’ya (ö. 1587) atfedilmektedir. Kuzey duvarındaki taşlarda bezeme izleri saptanmış; giriş eyvanı çevresinde, Bapşin Hanı’na benzer biçimde ek odaların bulunmuş olabileceği değerlendirilmektedir. Yapının yarıdan fazlası günümüze ulaşamamıştır. Üç nefin doğu yarısı ile giriş kapısının yer aldığı doğu duvarı tamamen yok olmuş, güneybatı köşesindeki tonoz örtüsünün bir bölümü de çökmüştür. Alanda yapılacak arkeolojik kazıların yapı hakkında daha kesin bilgiler ortaya koyması beklenmektedir.1

Zal Paşa Hanı, Bitlis iline bağlı Adilcevaz ilçesinden Erciş’e giden yolun 7. kilometresinde, bugün Yolçatı adıyla bilinen eski Kohoz Köyü’nde yer almaktadır. Han, Kanuni Sultan Süleyman ve Sultan II. Selim dönemlerinde görev yapmış olan Zal Paşa tarafından XVI. yüzyılın ikinci yarısında yaptırılmıştır. 18,56 × 26,28 m ölçülerinde dikdörtgen planlı, kesme taş yapının günümüze yalnızca arka ve yan cephe duvar kalıntıları ulaşabilmiştir.2

Kohoz Hanı’na ait fotoğraflar, Orhan Cezmi Tuncer tarafından belgelenmiş olup yapının arka ve yan cephe duvar kalıntılarını gözler önüne sermektedir.3

  1. Robin Wimmel, Architektur Osmanischer Karawanseraien: Stationen des Fernverkehrs im Osmanischen Reich, vol. 2 (PhD diss., Technische Universität Berlin, 2016), 9–10, https://doi.org/10.14279/depositonce-5468. ↩︎
  2. “Kohoz Hanı (Zal Paşa Hanı).” Adilcevaz 13. 23 Eylül 2011. Erişim tarihi 25 Mayıs 2026. https://www.adilcevaz13.com/kohoz-hani-zal-pasa-hani-1800h.htm. ↩︎
  3. Tuncer, Orhan Cezmi. “Bitlis-Van Karayolu Üzerindeki Hanlar.” Sanat Tarihi Yıllığı, no. 9–10 (1981): 317–352, s. 347. Erişim tarihi 25 Mayıs 2026. https://dergipark.org.tr/en/pub/iusty/article/380370. ↩︎