Koçumbeli Höyük, Ankara İli, Çankaya İlçesi sınırları içerisinde, Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) yerleşkesi içerisinde yer alan önemli bir Erken Tunç Çağı yerleşimidir. Yerleşim, Ahlatlıbel ile Yalıncak arasında, su kaynakları bakımından elverişli ve tarımsal faaliyetlere uygun bir alanda konumlanmaktadır. Bölgedeki stratejik konumu ve zengin arkeolojik buluntuları nedeniyle Orta Anadolu Erken Tunç Çağı yerleşim sisteminin anlaşılmasında önemli bir yere sahiptir [1].
Koçumbeli’deki arkeolojik kazılar 1964 yılında Burhan Tezcan başkanlığında, Orta Doğu Teknik Üniversitesi ile Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi iş birliğinde başlatılmış; çalışmalar 1966–1968 yılları arasında Cevdet Bayburtluoğlu ve Sevim Buluç tarafından sürdürülmüştür. Daha sonra 2006–2008 yıllarında gerçekleştirilen yüzey araştırmalarıyla yerleşimin mimari planı ayrıntılı olarak belgelenmiştir. Yapılan araştırmalar, höyüğün yalnızca Erken Tunç Çağı III evresinde iskân edildiğini ve üç kültür katından oluştuğunu göstermektedir [1, 2].
Yerleşim, taş temeller üzerine kerpiç duvarlarla inşa edilmiş dikdörtgen, trapezoidal ve oval planlı yapılardan oluşan büyük bir köy görünümündedir. Yapıların genellikle birbirine bağlı iki mekândan oluştuğu, ahşap direklerle desteklenen tek katlı üst örtülere sahip olduğu anlaşılmaktadır. Yerleşimin çevresinde savunma amacı taşıdığı düşünülen bir çevre duvarı bulunması, topluluğun mekânsal organizasyonu ve güvenlik anlayışı hakkında önemli bilgiler sunmaktadır [1].
Koçumbeli Höyük’te ele geçen buluntular arasında günlük kullanım kapları, ağırşaklar ve tezgâh ağırlıkları, damga mühürler, antropomorfik ve zoomorfik figürinler, taş, kemik ve bronz aletler ile metal işçiliğine ilişkin buluntular yer almaktadır. Özellikle kadın ve hayvan figürinleri, Erken Tunç Çağı toplumlarının inanç sistemleri ve sembolik dünyalarına ilişkin önemli veriler sağlamaktadır. Yerleşimde çok sayıda ağırşağın bulunması, dokumacılığın önemli bir ekonomik faaliyet olduğunu göstermektedir. Ayrıca metal eserler ve altın takılar, topluluğun belirli bir zanaat uzmanlaşmasına sahip olduğunu ortaya koymaktadır [1].
Arkeolojik veriler, Koçumbeli’nin temel geçim kaynaklarının tarım, hayvancılık ve dokumacılık olduğunu, bunun yanında metal üretimi gibi uzmanlaşmış faaliyetlerin de yürütüldüğünü göstermektedir. Buluntu topluluğunun niteliği, yerleşimin yalnızca küçük bir kırsal yerleşim olmadığını, aynı zamanda Ankara bölgesindeki Erken Tunç Çağı ekonomik ve kültürel ağları içerisinde önemli bir merkez olarak işlev gördüğünü düşündürmektedir. Ahlatlıbel, Karaoğlan, Etiyokuşu, Karayavşan ve Çayyolu Höyük gibi çağdaş yerleşimlerle birlikte değerlendirildiğinde Koçumbeli, Orta Anadolu Erken Tunç Çağı kronolojisinin oluşturulmasında temel referans yerleşimlerden biri olarak kabul edilmektedir [2].
1: Orta Doğu Teknik Üniversitesi Arkeoloji Müzesi. (t.y.). Koçumbeli Höyük. Erişim adresi: https://muze.metu.edu.tr/tr/kocumbeli
2: Bertram İlgezdi, G., & Bertram, J. K. (2012). Ankara’da Yeni İlk Tunç Çağı Araştırmaları. 29. Araştırma Sonuçları Toplantısı, 2, 51–66.
