Uzun Çarsı’nın batısında Eski Saray Caddesi’ndedir. Halk arasında Ali Dola Camii de denilmektedir. Alaüddevle (Evliya Çelebi Seyahatnamesi’ nde 1479-1515 tarihleri arasında Dülkadiroğulları’ ndan Alaüddevle Bozkurt Bey zamanında yapıldığı yazmaktadır) Maraş”ta hakimiyet sürdüren Dulkadiroğlu Beyliğinin son beyidir. Caminin yapım tarihi kesin olarak bilinmemekle beraber camiyi yaptıran Alaüddevle’nin Miladi 1515 tarihinde vefat ettiği düşünülürse bu tarihten önce yaptırıldığı ortaya çıkmaktadır. Sadece minaresi yıkılmadan günümüze ulaşabilen cami, 1901 yılında giriş yüzü siyah ve beyaz taşlardan tek kubbeli olarak yeniden yapılmıştır. Caminin mimarı Armenek, ustabaşısı da Kirkor’dur. Hıristiyan sanatında görülen kemer içinde ki küçük sütunlu pencere ve üzerinde yuvarlak bir pencereden oluşan sistem burada da uygulanmaktadır. Mihrabın üçgen bir alınlık içine alınması yine kiliselerden alınma bir özelliktir. Ayrıca yan duvar pencerelerinin etraf silmelerinin büyük ebatta yapılmaları ve içerideki mihrap süslemeleri ise barok özellikleri ihtiva eder.1
Camide beş tane kitabe mevcut olup, metinleri şöyledir:
1. Mihrap nişinin iki yanında bulunan ikiz sütunçenin üzerinde, nesih hatla Hacı Abdullah Edip Efendi yazdığı, birer satır kitabe vardır. Sağ taraftaki kitabe metni şöyledir:
“Yapīldıkda ʿumūmuñ himmetiyle çıḳdı bir tārīh”
Çevirisi şöyledir:
“Herkesin himmetiyle yapıldı çıktı bir tarih”
2.Mihrap nişinin sol tarafındaki kitabe metni şöyledir:
“Ahālī oldī tecdīde muvaffaḳ işbū mihrābı (R.1319)”
Çevirisi şöyledir:
“Ahali, bu mihrabı yenilemeye muvaffak oldu (M.1903)”
3.Mihrabın üst kısmında, yuvarlak rozet içerisine “Bismillāhirraḥmānirraḥīm (Rahman Rahim olan Allah’ın adıyla)” yazılmıştır.
4.Mihrap nişi içerisinde, kavsaranın altında, yatay dikdörtgen beş sıra halinde, Kur’an’dan ayetler işlenmiştir. Sağdan ilk dört satırda, Bakara Suresi 238. Ayeti yazılmıştır:
“Hāfizū ‘alā’ṣ-ṣalevāti ve’ṣ-ṣalāti’l-vusṭā ve ḳūmū lillāhi ḳānitīn.”
Meali şöyledir:
“Namazları (kılmakta istikrarı ve devamlılığı) koruyun. Ve bilhassa orta (sabah) namazda! Ve Allah’a gönülden bağlı kimseler olarak (huzûrunda saygı ve bağlılıkla) durun!”
Son satırda ise “Sadeḳallāhü’l-ʿazīm (Azim olan Allah doğru söyledi.)” yazılmıştır.
5.Mihrabın kitabelik kısmında yatay dikdörtgen pano içerisine, Ali İmran Suresi 37. Ayet’inin bir kısmı yazılmıştır:
“Küllemā deḫale ʿaleyhā zekeriyyā’l-miḥrāb.” (R.) 1319 tarihi düşülmüştür.
Meali şöyledir:
“Her ne zaman Zekeriyyâ onun (Meryem’in) yanına mihraba (ma’bede) girse, (onun yanında bir rızık bulurdu.)” M.1903.2 – 3
6 Şubat 2023 depreminde hasar gören yapılar arasındadır.
- Şahinbey Belediyesi – Alaüddevle Camii ↩︎
- Alper Altın, Gaziantep Türk İslam Mimarisi, Palet Yayınları, 2025. ↩︎
- Kitabe metninin latinize okunuşunda yukarıdaki kaynaktan faydalanılmış olup, okunuşunda bazı düzeltmeler ile transkripsiyonu ve çevirisi Engin Mutlu tarafından yapılmıştır. ↩︎
