Konya’nın Kulu ilçesi sınırları içinde, Tuz Gölü’nün hemen kuzeyinde yer alan stratejik bir tepe üzerinde konumlanmıştır. Mevki, sadece geniş bir görüş açısıyla Orta Anadolu platosuna hakim olmakla kalmayıp, aynı zamanda dibinde bulunan ve bölge için nadir sayılan kritik bir su kaynağını da kontrol etmektedir.

Bu coğrafi avantajlar (su kaynağı ve görsel hakimiyet), noktanın, bölgenin longue durée (uzun süre) yerleşim kalıplarına uygun olarak, Hitit döneminden [iddia] itibaren bölgeye hakim olan çeşitli siyasi güçler tarafından askeri amaçlarla kullanılmış olma olasılığını kuvvetle desteklemektedir.

Mevkiin arkeolojik ve tarihsel açıdan en belirgin rolü Bizans dönemine aittir. Çevre Kale, Bizans İmparatorluğu’nun en sofistike askeri iletişim ağlarından birinin kilit noktasındadır.

9. Yüzyıl Sinyal Sistemi:

İmparator Theophilos (h. 829-842) döneminde, Abbasi Halifeliği’nin Kilikya sınırından (Tarsus) gelen akın tehditlerine karşı, Leo “Matematikçi” tarafından optik bir sinyal (alev ve duman) hattı tasarlanmıştır. Bu sistem, bir saldırı haberini yaklaşık bir saat içinde sınırdan başkent Konstantinopolis’e ulaştırabiliyordu.

Bizans kronikleri (Theofanes Continuatus, Konstantinos Porfirogennetos), bu hattın 3. istasyonunu “Samos veya İsamos Dağı” olarak adlandırır ve yerini “Tuz Gölü’nün kuzeyi” olarak tarif eder. Bu tanım, Çevre Kale’nin coğrafi konumuyla tam olarak örtüşmektedir. Bu nedenle Çevre Kale, modern tarihsel coğrafyada yeri uzun süredir saptanamamış olan “İsamos” istasyonu olarak tanımlanmaktadır.

Sahip olduğu su kaynağının sağladığı lojistik destek sayesinde, sadece bir sinyal kulesi değil, aynı zamanda kalıcı bir “garnizon merkezi” (frourio) olarak da işlev görmüştür.

12. Yüzyıl ve Sonrası:

Sistem, 12. yüzyılda İmparator I. Manuel Komnenos döneminde, bu kez Orta Anadolu’daki Türk akınlarına karşı işlevsel olacak şekilde yenilenmiştir. Bu dönemde, bir erken uyarı istasyonundan ziyade, değişen Bizans-Selçuklu sınır hattında bir cephe gözetleme kulesi olarak kritik bir rol oynamaya devam etmiştir.

Tolkien ve Gondor’un İşaret Fenerleri

Bu sofistike Bizans sinyal ağı, modern popüler kültürde de derin izler bırakmıştır. J.R.R. Tolkien’in “Yüzüklerin Efendisi” serisindeki ünlü “Gondor’un İşaret Fenerleri” (The Beacons of Gondor) için ana tarihsel ilham kaynaklarından biri olarak kabul edilir. Tolkien’in kendisi de bir mektubunda Gondor’un başkenti Minas Tirith’i bir “Bizans Şehri” olarak tanımlayarak bu bağlantıyı güçlendirmiştir.