1924 Ankara Haritası’nda tespit edilebilmektedir. Günümüze var olmayan Erzurum Mescidi’nin önünde bulunduğu bilinen çeşme bugüne ulaşmamıştır. ‘Aşağı Erzurum Çeşmesi’ olarak adlandırılan çeşmenin, karşılık geldiği yeri tarif etmek gerekirse, Hacettepe Mahallesi’nde, Gevher Nesibe Caddesi ile Dumlupınar Caddesi’nin kesiştiği yerde bulunan küçük meydan ve bu meydanın ortasında yer alan havuzun bulunduğu alana denk geldiği söylenebilir.

Bu alanın yakınında bulunan ve eski Ankara fotoğraflarında görünen 2 katlı konak günümüzde de varlığını korumaktadır. Bugün bu konakta inşaat malzemeleri satan Nakkaşoğlu Ticaret adlı bir işyeri faaliyet yürütmektedir. Çeşmenin yerini bu binanın konumuna göre kestirebilmek mümkündür.

Çeşmenin yanında eskiden Ankara Seymenlerinden Yağcıoğlu Fehmi Efe’nin (1887-1977) ‘Seymenler Kahvesi’ bulunuyordu. Yağcıoğlu Fehmi Efe, Ankara’nın meşhur efelerinden Yağcıoğlu Ahmet Ağa’nın oğludur. Yağcıoğlu Ahmet Ağa öldürüldüğünde arkasından ağlamayan kalmamış ve ağıtlar, türküler yakılmıştır. Bu ağıtlardan birinde, Erzurum Çeşmesi’nin adının geçtiği şöyle bir dörtlük yer almaktadır:

Erzurum Çeşmesi de horlaya horlaya akar

Benim üç körpe kuzum yollara bakar

Yağcıoğlu’nun ölümü çok canlar yakar

Azgın yara ile giden Ahmedim

(Erdoğdu, s.358).

Halk arasında ‘Çukur Çeşme’ şeklinde de adlandırıldığı bilinen Aşağı Erzurum Çeşmesi, aslı Hollanda’da bir müzede bulunan Ankara resminde, Erzurum Kapısı’nın ön tarafında gösterilmiştir (Eyice, s.100). Bu resimden çeşmenin 18. yüzyıldan beri mevcut olduğu anlaşılmaktadır. Yıldız Albümleri’nde II. Abdülhamit döneminde (1876-1909) çekilmiş bir fotoğrafta, çeşmenin Erzurum Mescidi’nin batı duvarı üzerinde yer aldığı görülmektedir. 1930’lu yıllara ait olduğu tahmin edilen başka bir fotoğrafta ise mescidin yıkıldığı, ancak çeşmenin kullanılmaya devam ettiği anlaşılmaktadır. Fotoğraflarından anladığımız kadarıyla Aşağı Erzurum Çeşmesi, kesme Ankara taşları kullanılarak yapılmıştır. Üzerinde yuvarlak kemerli çok derin olmayan bir niş bulunmaktadır. Çeşme, yol seviyesine göre biraz çukurda kalmaktadır. Yoldan çeşmeye inişi kolaylaştırmak için devşirme antik taşlarının da kullanıldığı kısa bir yol yapılmıştır. Dikdörtgen planlı olan çeşmenin üzerinde, üçgen biçimli kırma kiremit çatılı kısa bir saçak yer almaktadır.

Kaynak: Osmanlı Dönemi’nde Ankara’nın Mahalle Çeşmeleri

✶ Medya

✶ İlişkili Yerler

✶ Kaynaklar